Recensie

Honger hebben naar wat het leven had kunnen zijn

Roxane Gay

De Amerikaanse essayiste Roxane Gay schrijft in Honger indringend over haar gewichtsproblemen, die ontstonden nadat ze verkracht was.

Girl with candy Foto Getty Images

Als het gewicht nodig is om het verhaal van een lichaam te vertellen, als de waarheid een getal is, is de waarheid van Amerikaanse schrijfster Roxane Gay op z’n hardst 262 kilo. Maar haar gewicht geeft ze in haar boek Honger, een memoir over haar lichaam, niet zomaar prijs. ‘Moet ik dat getal noemen, die beschamende waarheid die me voortdurend in een wurggreep houdt? Moet ik zeggen dat ik weet dat ik me niet zou moeten schamen voor hoe mijn lichaam nu eenmaal is? Of moet ik gewoon de waarheid vertellen en mijn adem inhouden tot je met je oordeel komt?’

Honger gaat niet letterlijk over honger, ook dat zou te eenvoudig zijn, net als simpelweg een getal opschrijven. Het gaat over de honger naar wat haar leven had kunnen zijn als Gay (1974) niet op haar twaalfde was verkracht door een groepje jongens in een houten hutje in het bos. Na de verkrachting begon het eten, werd haar lichaam ‘oncontroleerbaar’. ‘Ik zit opgesloten in een kooi. Het frustrerende aan kooien is dat je opgesloten zit, maar toch precies kunt zien wat je wilt. Je kunt naar buiten reiken, maar slechts een klein stukje.’

Met haar boeken en essays probeert Gay de vinger op een zere plek te leggen, maar het resultaat is voor niemand bevredigend. Gay schrijft over een wereld waarin geen plek is voor mensen met haar omvang. In de sportschool, waar ze zichzelf met moeite heen weet te slepen, steken wildvreemden ongevraagd haar duim naar haar op. In de supermarkt halen mensen ongezonde producten uit haar karretje en leggen die terug in de schappen. Sommigen geven ongevraagd voedingsadvies. Bij lezingen en publieke optredens wordt ze soms argwanend ontvangen. Niemand verwacht dat een dikke, zwarte vrouw professor is in de Engelse literatuur en New York Times-bestellerauteur.

Gays vorige boek, de essaybundel Bad Feminist, betekende in 2014 haar doorbraak en leverde Gay een grote schare fans op, vooral in de zwarte en homogemeenschap. Het boek brak met het traditionele, rechtlijnige feminisme dat voorschrijft wat wel en niet mag, en dat vaak is voorbehouden aan witte, heteroseksuele vrouwen. Gay schreef over vriendschappen tussen vrouwen, en hoe de culturele mythe dat alle vrouwelijke vriendschappen bitchy, giftig of competitief zijn verworpen moet worden. Ze bekritiseert de hitserie Girls omdat er alleen maar welvarende witte vrouwen in voorkomen en zegt op zoek te zijn naar beelden waarin ze zichzelf kan herkennen.

Dat haar nieuwe, vertaalde essaybundel Honger anders is dan Bad Feminist, maakt ze al op de negende pagina duidelijk. Deze keer hoeft de lezer niet te verwachten om meegenomen te worden, zelfs niet de vrouwen met overgewicht op zoek naar herkenning. ‘Dit boek gaat over het leven als je honderdvijftig of tweehonderd kilo te zwaar bent, als je volgens je body mass index of BMI niet lijdt aan obesitas of morbide obesitas, maar aan superobesitas.’ Dit is vooral háár verhaal. Het lijkt of ze de lezer bewust op afstand houdt. Alsof de lezer ook schuldig is aan alle pijnlijke voorvallen in haar leven.

Angstaanjagend

Haar verhaal is verre van een succesverhaal. Aan haar zware lichaam en het veilige gevoel dat het haar geeft is ze gewend geraakt. Ze probeert het wel, gezond eten en sporten, maar die versie van zichzelf vindt ze ‘angstaanjagend en misschien ook wel mooi, dus ik raak in paniek en maak in een paar dagen of weken mijn vorderingen weer ongedaan.’

We zijn gewend aan verhalen waarin een strijd met overgewicht een goed einde kent. In de populaire cultuur is de dunne versie van een persoon de beste versie. Gay noemt reality-programma’s als The Biggest Loser, waarin vet de vijand is en geluk aan een slank lichaam wordt gekoppeld. Hoe zelfs de succesvolle Amerikaanse presentatrice en multimiljonair Oprah Winfrey al tientallen jaren met haar gewicht worstelt. ‘Zo opdringerig zijn schadelijke boodschappen over onhandelbare lichamen in deze maatschappij – zelfs als we ouder worden, ongeacht hoeveel succes we op materieel vlak hebben, kunnen we niet tevreden of gelukkig zijn tenzij we ook slank zijn.’