In Washington gonst het: is Trump toerekeningsvatbaar?

Met zijn opmerkingen over Trumps geestesgesteldheid heeft senator Bob Corker een taboe doorbroken – ook onder Republikeinen.

Foto Alex Brandon/AP

Bob Corker was de eerste belangrijke Republikein die deze week het taboe doorbrak. De senator uit Tennessee was lange tijd een bondgenoot van Donald Trump. Allebei zijn ze gevormd in de vastgoedwereld, allebei zijn het buitenstaanders in hun partij. Ze speelden samen golf, ze voerden samen campagne. Het waren vrienden – voor zover die bestaan in Washington.

Uitgerekend deze Corker zette de aanval in op Trump. Hij heeft zijn vertrek uit de Senaat aangekondigd, en kan dus vrijuit spreken. Corker daagde Trump op Twitter uit door het Witte Huis „een dagbesteding voor ouderen” te noemen. „Iemand heeft een dienst gemist.” In The New York Times zei Corker dat Trumps gedrag een Derde Wereldoorlog dichterbij brengt. Vrijwel alle Republikeinen zouden er zo over denken, aldus Corker, maar niemand durft het hardop te zeggen. „Iedereen weet dat de president tweets stuurt die niet waar zijn.” De mensen om Trump heen „hebben het ontzaglijk druk met hem in toom houden”.

Revolutionair

Corkers opmerkingen waren revolutionair. Kritiek van Republikeinen op Trump ging tot nu toe meestal over randzaken – over stijl of goede smaak bijvoorbeeld, en werd besmuikt uitgesproken. Leiders in het Congres als Paul Ryan en Mitch McConnell negeren de dagelijkse stroom aan incidenten, de tweets, de onjuistheden, de uitbarstingen. De olifant in de kamer werd genegeerd: Trumps geestesgesteldheid.

Corker doet als eerste wat niemand durfde. Zijn kritiek gaat daar alléén maar over: hij ziet bij de president een onvermogen om te leren, emotionele instabiliteit, kortom: een ongeschikte president.

Nu wordt er opeens veel gefluisterd en gelekt in Washington. Rex Tillerson, minister van Buitenlandse Zaken, zou Trump volgens verschillende media ,,fucking moron” hebben genoemd, omdat Trump Amerika’s nucleaire arsenaal wilde vertienvoudigen. Tillerson belegde een persconferentie, bedoeld om het verhaal te weerleggen. Maar hij ontkende het citaat niet.

Ruzie met Puerto Rico

Trump slaat intussen wild om zich heen. Hij zocht de afgelopen dagen ruzie met het bestuur van Puerto Rico, het eiland dat is getroffen door een zware orkaan. Terwijl 85 procent van de bevolking na drie weken nog steeds geen elektriciteit heeft, beklaagde Trump zich op Twitter over een gebrek aan waardering. Hij wil de licentie van nieuwszender NBC intrekken, omdat ze ‘nepnieuws’ brengen. Rex Tillerson werd, ook op Twitter, berispt omdat hij in het geheim onderhandelt met Noord-Korea.

Senator Corker heeft inmiddels een bijnaam gekregen, die past bij zijn geringe lengte. ‘Liddle’ Bob Corker’ was ,,erin geluisd door de falende New York Times door het gesprek op te nemen”, schreef Trump op Twitter.

Het is precies dit gedrag dat volgens Bob Corker zo gevaarlijk is. Trump reageert impulsief, en vrijwel alleen als hij kritiek krijgt. Dat is in dossiers als Iran en Noord-Korea levensgevaarlijk, betoogt Corker. Dat er zo besmuikt over gepraat wordt onder conservatieven, heeft te maken met de gepolariseerde sfeer in de Verenigde Staten. Als Democraten Trump ongeschikt noemen als president, wordt dat automatisch tegengesproken door conservatieven.

Politiek taboe

Dit is niet alleen een politiek taboe. De journalistiek heeft de gesteldheid van Trump de afgelopen maanden ook nauwelijks besproken. Volgens Nate Silver, hoofdredacteur van de site fivethirtyeight, zijn journalisten gewend het gedrag van politici te rationaliseren. Kranten schrijven, aldus Silver in een recent essay, liever iets als: ,,Deze ogenschijnlijk zelfdestructieve emotionele uitbarsting is eigenlijk een slimme politieke strategie!” Ze schrijven niet: ,,Dit is een zelfdestructieve emotionele uitbarsting.” Silver hoopt dat de stap van Corker hier een einde aan zal maken.

Die verschuiving is al te zien in een ander vakgebied dat zich grotendeels afzijdig hield: de wetenschap. Psychologen en psychiaters die iets over Trump wilden zeggen, waren schaars. Dat heeft alles te maken met de zogeheten Goldwater Regel. In 1964 won de conservatief Barry Goldwater de Republikeinse nominatie, waarna er een campagne tegen hem losbarstte. Het tijdschrift Fact publiceerde een onderzoek waarin 1.189 psychiaters hem ongeschikt achtten voor het presidentschap.

Dat onderzoek was gebrekkig, omdat veruit de meeste benaderde psychiaters niet wilden meewerken. Goldwater klaagde Fact met succes aan, en de vakvereniging voor psychiaters reageerde met de Goldwater Regel: speculeren over de gesteldheid van publieke figuren mag alleen als je een echte diagnose kunt stellen.

Geestelijk instabiel

Desondanks verscheen er vorige maand een boek van 27 psychiaters en psychologen: The Dangerous Case of Donald Trump. Het idee voor het boek was ontstaan op een congres op Yale University, waar vakgenoten voor het eerst praatten over Trumps gesteldheid. De auteurs voelen zich nog altijd gebonden aan de Goldwater Regel, schrijven ze. Maar ze willen Amerika ook waarschuwen.

Hoogleraar Psychiatrie Judith Lewis Herman (Harvard) schrijft: ,,Iemand die geestelijk zo instabiel is als Donald Trump zou eenvoudigweg niet de macht moeten krijgen over leven en dood in een presidentschap.” Ze heeft het over ,,de giftige combinatie” van Trumps ,,waanzinnige niveaus van zelfoverschatting, impulsiviteit en de dwangmatigheden van geestelijke beperking, gecombineerd met een autoritaire persoonlijkheidscultus en minachting voor de rechtsstaat”.