Iedereen fluisterde over Weinstein, niemand sprak

Producer Harvey Weinstein

De machtige Hollywood-producer Harvey Weinstein kon jarenlang vrouwen aanranden en intimideren. Niemand zei iets. „Men kneep de neus dicht en deed zaken.”

Vlnr Margherita Missoni, Harvey Weinstein, onbekende man, Camilla Al Fayed en Georgina Chapman, met wie hij een jaar later zou trouwen, in the Ritz Club in Parijs, 6 juli 2006. Foto Michel Dufour/WireImage

Waar is de van zijn voetstuk gevallen filmmogol Harvey Weinstein (65)? In een elitespa voor seksverslaafden in Arizona of Europa, willen de geruchten. Hopend op een tweede kans na zijn ‘genezing’.

Die lijkt niet waarschijnlijk in het geval van Harvey Weinstein; The New York Times (NYT) publiceerde op 5 oktober een artikel dat een patroon van seksuele intimidatie en verkrachting aan het licht bracht. Het schandaal roept vragen op. Hoe hield Weinstein het in de doofpot terwijl half Hollywood erover fluisterde? Tijdens de Oscarceremonie van 2013 feliciteerde gastheer Seth McFarlane de kandidaten voor beste vrouwelijke bijrol: „U hoeft niet langer te doen alsof u zich tot Harvey Weinstein voelt aangetrokken.” De zaal lachte ongemakkelijk.

De NYT onthulde dat Weinstein het zwijgen van ten minste acht misbruikte vrouwen had gekocht, onder wie actrice Rose McGowan. Weinstein reageerde met een open brief vol excuses en berouw, daarna met dreigementen. Zijn advocaten overwogen foto’s van slachtoffers in „vriendelijke poses met Harvey na zijn vermeende wandaden” te publiceren. De raad van bestuur van filmbedrijf The Weinstein Company – Harvey en broer Bob bezitten 42 procent van de aandelen – besloot anders. Harvey Weinstein werd geschorst en zondag op staande voet ontslagen. Net op tijd, want dinsdag volgde een tweede, vernietigend exposé in The New Yorker over drie verkrachtingen. Inmiddels beschuldigen ruim dertig vrouwen hem openlijk van seksuele intimidatie, handtastelijkheden, aanranding of verkrachting. Onder hen actrices als Léa Seydoux, Angelina Jolie, Gwyneth Paltrow, Mira Sorvino, Asia Argento en Rosanna Arquette.

Charmante conversatie kon in een oogwenk omslaan in kille dreigementen.

Harvey Weinsteins prooi bestond doorgaans uit jonge medewerkers en beginnende, vaak buitenlandse actrices. Hij nodigde ze uit voor een bespreking of auditie in zijn hotelsuite. Ontving ze daar in openvallende kamerjas. Vroeg ze bij hem in bad of onder de douche te komen of hem een massage te geven. Charmante conversatie kon dan in een oogwenk omslaan in kille dreigementen, woede of fysieke dwang. Actrice Asia Argento liet zich zo in 1997 overhalen tot zo’n massage, waarna Weinstein haar orale seks opdrong. Ze stribbelde tegen, bezweek, liet het daarna vaker gebeuren. „Als ik hem nu zie, voel ik mij nog altijd klein en stom en zwak”, aldus Argento, die de ontmoeting met Weinstein verwerkte in haar film Scarlet Diva.

Weinstein is een titaan, de mentor van Steven Soderbergh en Quentin Tarantino, Matt Damon en Ben Affleck. Door hem werden onafhankelijke Amerikaanse kwaliteitsfilms – ‘indies’ – groot in de jaren negentig; hij maakte Pulp Fiction mogelijk. Een manipulatieve bullebak, maar zijn studio Miramax haalde 220 Oscarnominaties en 53 Oscars binnen met sjieke films als Shakespeare in Love of The English Patient. Als producer had hij een Oscar voor beste film op zijn schoorsteenmantel.

De broers Weinstein – jonge broer Bob legde zich toe op lucratieve horror – waren tevens steunpilaren van de Democratische Partij. In verkiezingsjaar 2004 vertrokken ze met slaande deuren bij moederbedrijf Disney, die hun anti-Bush-documentaire Fahrenheit 9/11 niet wilde uitbrengen. Na een bijna-bankroet scoorde hun nieuwe studio The Weinstein Company hits met Inglourious Basterds, The King’s Speech en The Artist, maar TWC legde het op de kwaliteitsmarkt af tegen nieuwe, steenrijke spelers als Netflix, Amazon, A24 en Annapurna Pictures. Wellicht is TWC al failliet voordat de eerste eisen voor smartegeld wegens de onderdrukkende bedrijfscultuur – „giftig voor vrouwen”, aldus een interne memo – op de mat ploffen. TWC verwijdert Harveys credits van alle lopende projecten en overweegt een andere naam.

Vrienden, advocaten en relaties distantiëren zich nu massaal van Weinstein. Woensdag vroeg echtgenote Georgina Chapman een scheiding aan. Democratische politici storten donaties terug, de Universiteit van Zuid-Californië wijst zijn fonds van 5 miljoen dollar om vrouwelijke regisseurs op weg te helpen af. Naast publieke vernedering wachten Weinstein mogelijk civiele en strafrechtelijke zaken: zowel in Londen als New York heeft de politie onderzoeken geopend.

Oorverdovende stilte

Maar in Hollywood bleef het dagen oorverdovend stil, twitterde slachtoffer Rose McGowan wrang. Het duurde dagen voor liberale grappenmakers als Stephen Colbert of Jimmy Kimmel reageerden. Donald Trump jr. daagde Kimmel uit op Twitter: wat hij – na al zijn grappen over Trump seniors „grab ‘em by the pussy” en Fox News – vond van Weinstein? „Walgelijk”, antwoordde Kimmel kortaf, maar hij noemde Weinstein op tv pas maandag, in een nogal defensieve monoloog. Daarna toonde ook Weinsteins goede vriendin Hillary Clinton zich „geschokt en verbijsterd” (Bill zweeg). Barack en Michelle Obama eisten dat Weinstein, die frequent te gast was geweest in hun Witte Huis, rekenschap aflegde; dochter Malia liep dit jaar nog stage bij The Weinstein Company. Zo herinnert het schandaal links Amerika eraan dat seksueel wangedrag geen rechts monopolie is.

Wat betreft Hollywood: pas na dinsdag namen acteurs afstand die Weinstein ooit betraand voor hun Oscars dankten. Toen verklaarde filmster Gwyneth Paltrow in de NYT dat Weinstein haar in 1994 betastte: toenmalig vriend Brad Pitt belde hem met de waarschuwing zijn handen voortaan thuis te houden. Angelina Jolie vertelde dat ze na een onfrisse ontmoeting in een hotelkamer nooit meer met Weinstein had gewerkt en iedereen tegen hem waarschuwde.

De genadeslag was, op diezelfde dag, het exposé in The New Yorker van Ronan Farrow, journalist en zoon van Woody Allen. Hij presenteerde onder meer een geluidstape van de politie in New York, die in maart 2015 het Italiaanse model Ambra Battilana Gutierrez een verborgen microfoon had meegegeven toen ze naar Weinstein ging. Ze vroeg hem waarom hij een dag eerder al naar haar borsten had gegrepen. Weinstein gromde op die tape „dat altijd te doen”. De openbare aanklager zag onvoldoende grond voor vervolging – Weinsteins advocaat David Boies stortte later 10.000 dollar in diens campagnekas. In de pers verschenen plots nare stukken over Gutierrez. Ze was een chanteur, kopte de New York Post. Was ooit op een bunga bunga-party van Silvio Berlusconi verzeild geraakt. Gutierrez accepteerde zwijggeld.

Doofpot

Zo werkte Weinsteins doofpot. Roem, geld en macht zijn intimiderend, zeker bij zo’n rancuneuze kolos als Harvey Weinstein. Angst, schaamte, schuldgevoel en zelfhaat hielden zijn slachtoffers ook stil. Bij aangifte wachtte karaktermoord door zijn legioen advocaten en journalisten en konden ze hun retourticket naar Kansas boeken. Want in Hollywood en New York maakte en brak Weinstein carrières.

Medewerkers legde hij ingewikkelde zwijgcontracten op, pers vleide hij of kocht hij om met sappige informatie, toegang tot party’s en sterren, boek- en filmdeals. Hielp dat niet, dan volgden dreigementen. In 2000 noemde hij op een boekenfeest journaliste Rebecca Traister een „cunt”, nam haar vriend in een nekklem, sleurde hem door de lobby van het Tribeca Grand en smeet hem op 6th Avenue. Een omstander raakte gewond, honderden mensen waren getuige, camera’s flitsten. Er verscheen niets over in de kranten.

Ook toen het zakelijk bergafwaarts ging, reikte Weinsteins arm nog ver. Ronan Farrow bood NBC interviews aan met acht slachtoffers, openlijk of in silhouet, plus de geluidstape uit 2015. NBC vond het te mager. Weinstein deed zaken met NBC en moederbedrijf Comcast. The New Yorker zag wel nieuwswaarde.

Angelina Jolie zei iedereen tegen Weinstein te waarschuwen

Wel waren er al heel lang grappen, toespelingen en roddels over Weinstein. In sitcom 30 Rock riep een actrice in 2012 dat ze voor niemand meer bang was nadat zij zich Harvey Weinstein drie keer van het lijf had gehouden. Drie van de vijf keer, dat wel.

Roddels hebben soms nut. Ze bevestigen normen en waarschuwen voor gevaar zonder dat de roddelaar zelf gevaar loopt. Weinstein was zich daarvan bewust en nam tegenmaatregelen. Volgens The New Yorker zette hij in latere jaren stelselmatig ‘honingpotten’ in: vrouwelijke chaperonnes die zijn prooi gerust moesten stellen. Zij beloofden bij ‘besprekingen’ te blijven, en werden dan halverwege door Weinstein weggestuurd.

Het huidige ‘ich habe es nich gewusst’ van insiders als Meryl Streep, George Clooney, Matt Damon of Ben Affleck klinkt dan ook uiterst onwaarachtig. Men kneep de neus dicht en deed zaken. Actrice Rose McGowan herinnerde Ben Affleck er donderdag fijntjes aan dat hij in 1997 „godverdomme, ik had hem zo gezegd daarmee te stoppen” vloekte nadat zij had verteld dat Weinstein haar had aangerand.

Verplicht promoten

Angst, misplaatste loyaliteit, ons-kent-onsgedrag en berekening verklaren die afwachtende reactie. Discretie is een tweede natuur in Hollywood. Schandalen op filmsets komen pas na jaren naar buiten omdat acteurs contractueel verplicht zijn films te promoten. Non-disclosure is routine, sterren zijn omgeven door een schil van agenten en juristen die louter denken in termen van imago, winst en verlies. Daarom stortte Hollywood zich pas op Weinsteins karkas toen er echt niets meer bewoog en een principiële veroordeling imagotechnisch noodzakelijk werd.

Sommigen zien in Weinsteins val een keerpunt: de ‘casting couch’, de infame Hollywoodtraditie van seksuele gunsten in ruil voor een rol of loopbaan, kan bij het oud vuil. Zeker steekt het schandaal andere slachtoffers van seksuele intimidatie een hart onder de riem. Maar Hollywoods reactie wijst niet per se op een cultuuromslag: misschien krijgt een ‘genezen’ Weinstein zelfs nog een tweede kans. Toch is het al winst dat hij – anders dan de populaire Britse presentator Jimmy Saville die een kinderverkrachter bleek – nog tijdens zijn leven aan de schandpaal heeft gestaan.