Genetisch onderzoek: zwarte huid is niet ouder of primitiever dan lichtere

Huidskleur

De variatie in huidskleuren is groot in Afrika. Voor het eerst is er nu DNA-onderzoek gedaan naar pigmentatiegenen, onder ruim 2.000 Afrikanen.

De huidskleur van Afrikanen verschilt enorm van volk tot volk. In Oost-Afrika zijn sommige mensen bijna zwart terwijl traditionele jagers in zuidelijk Afrika juist licht gekleurd zijn. Die kleurverschillen zijn nu genetisch te verklaren: in Science beschreven Amerikaanse genetici donderdag vier plekken in het DNA die de huidskleur van Afrikanen donkerder of lichter kleuren.

De huidskleur van Afrikanen verschilt enorm. Helemaal boven aan dit artikel: een Hamer (Ethiopië). Hierboven: een Amhara (Ethiopië). Hieronder: een Ju|’Hoansi (zuidelijk Afrika). Foto’s Alessia Ranciaro

De onderzoekers rekenen in hun artikel af met het vooroordeel dat een zwarte huid ouder of primitiever zou zijn dan een lichte: ze laten zien dat in veel gevallen de lichte genvariant de oudste is, en de donkere de jongste. Dat sluit aan bij het idee dat mensen pas een donkere huidskleur kregen toen ze hun beschermende vacht verloren. Ook chimpansees zijn vaak licht gekleurd onder hun vacht.

Dit is het eerste genetische onderzoek naar huidskleurverschilllen bij Afrikanen. Genetisch onderzoek bij Europeanen en Aziaten heeft al tientallen genen onthuld die de huidskleur beïnvloeden. Afrika bleef tot nu toe onderbelicht, terwijl het palet aan huidskleuren daar veel rijker is.

Het Amerikaanse team geleid door geneticus Sarah Tishkoff van de University of Philadelphia heeft bij 2.100 inwoners van Ethiopië, Tanzania en Botswana de kleur van de binnenarm gemeten. Van 1.570 mensen onderzochten de genetici ook het DNA.

Met de vier genen die de onderzoekers vonden kunnen ze 29 procent van de variatie aan huidskleuren verklaren. Van twee genen, OCA2 en HERC2, was al bekend dat ze de oog-, haar- en huidskleur beïnvloeden. Andere genen waren nieuw voor de wetenschap, zoals MFSD12. Door het gen bij muizen uit te schakelen bevestigde het team dat dit gen een rol speelt bij pigmentatie: koperkleurige muizen kregen een grijze vacht door een afname van het rode pigment pheomelanine en een toename van het zwarte pigment eumelanine.

Manfred Kayser, geneticus van het Erasmus MC en gespecialiseerd in pigmentatie, vindt het onderzoek „technisch in orde” maar denkt dat er meer dan vier genen waren gevonden als er meer proefpersonen waren onderzocht: „Voor een doorbraak in pigmentatie-genetica moet je het DNA van tienduizenden of liever honderdduizenden individuen onderzoeken.”

De genetici achterhaalden ook de ouderdom en verspreiding van alle kleurvarianten die ze vonden. Een gen voor een lichte huid die sommige Oost-Afrikanen dragen bleek van buiten Afrika afkomstig. Waarschijnlijk kwam het gen in Afrika terecht met veeboeren die ongeveer 3.000 jaar geleden vanuit het Midden-Oosten de hoorn van Afrika binnentrokken. Door verdere vermenging bereikte het gen zelfs zuidelijk Afrika. Andere genvarianten gingen juist de andere kant op, Afrika uit: donkere Zuid-Aziaten en Melanesiërs hebben dezelfde varianten van de vier genen voor een donkere huidskleur als Afrikanen.