Tienduizenden tranende emoji’s om Anne Faber zijn niet betekenisloos

De zoektocht naar Anne Faber liet zien dat Nederland snakt naar saamhorigheid.

Foto Eric Brinkhorst/ANP

De speelfilm Loveless draait momenteel in de bioscoop. Het gaat over een vermist kind. De hoofdpersonen, een man en vrouw uit St. Petersburg, zijn zo met zichzelf en hun mobieltjes bezig dat ze niet eens merken dat hun zoon zoekraakt. De politie is niet geïnteresseerd. Het stel gaat ruziënd zoeken.

De film werd bejubeld en bekroond — maar wat een akelige film over een ijskoude samenleving. Cinematografisch is het prachtig: grijze luchten, zwijgende bossen, wapperend afzetlint. Maar de mensen zijn zo liefdeloos, tot op het eind.

De film gaat over de menselijke ziel en over de moderne wereld, aldus de Russische regissseur Zvjagintsev in deze krant. Ik kwam boos naar buiten. Want het is niet waar – althans, het zal best zo zijn dat onze tijd, met zijn steriele technologie en zijn calculerende politiek soms kil voelt, maar het is gewoon niet waar dat de mens alléén maar liefdeloos is. Niet thuis, maar ook niet in de wereld.

Tienduizenden tranende emoji’s

Anne Faber liet afgelopen weken zien dat Nederland eerder overstroomt van liefde. ‘Het land treurt’ – ik heb het niet gefactcheckt, maar soms klopt een overdrijving: miljoenen waren niet met zichzelf bezig, maar juist met iemand die ze niet kenden, de hoogste vorm van meeleven. Onze mobieltjes lichtten niet op van narcisme, de schermpjes waren warm van waxinelichtjes.

De mens kan inktzwart zijn, dat bleek evengoed. Maar dat is de helft van het verhaal. Wie alleen dat vertelt, liegt. Tienduizenden tranende emoji’s zijn niet betekenisloos. En wie hier cynisch over wil zijn, moet zich in bochten wringen.

In de sociologie praat men van het Missing white woman syndrome. Een vermiste blonde vrouw krijgt relatief veel mediabereik, dat is wetenschappelijk onderzocht. Het verklaart ongetwijfeld een deel van de inderdaad massale aandacht. Die was op de grens van het perverse: zelfs het dreggen naar haar lichaam was live te volgen.

Maar het verklaart niet langer de hardnekkige tendens van de laatste jaren: dat Nederlanders geven om mensen die anders zijn dan zijzelf. Kijk naar het brede applaus voor burgemeester Eberhard van der Laan, toch lid van een impopulaire politieke partij. En drie maanden geleden was er de massale steun voor de Marokkaans-Nederlandse man Nouri. Ook volkse Feyenoorders zongen toen #StayStrongAppie.

Verregende selfie

Dit land zit vol opgekropte liefde die naar buiten komt als er iets ergs gebeurt. Het snakt bijna naar zulke momenten. Anne gaf even saamhorigheid, zoals eerder Eberhard en Appie. En inderdaad, ze leek echt een gewone Nederlander die door de regen fietste op een Old Dutch Batavus. De verregende selfie die ze appte was zo herkenbaar.

Houd dit gevoel vast, zou je willen smeken, je kunt niets steeds wachten tot er weer iemand weg is.

En liefde kan zo omslaan in woede – de woede is er al, zie de petitie die nu massaal gedeeld wordt. „Wij, het Nederlandse volk, eisen een onderzoek naar het falend rechtsysteem in de zaak van Michael P. …. Het volk is boos en zit vol afschuw!” Maar woede leek dit keer ook wel gepast. Het lukt me zelf in elk geval niet te snappen waarom die man vrij rondliep.

Ik kreeg eerder weer vertrouwen in een volk, dat boos was en rouwde, dit keer om dezelfde dingen. Van GeenStijl tot Ismail Ilgun, van De Telegraaf tot Dichter des Vaderlands. En hoeveel steunbetuigingen de politie Utrecht op Facebook kreeg – ook geen vanzelfsprekendheid.

Veelzeggend was ook het onbeholpen maar gemeende gedichtje dat steeds geretweet werd. Iets over dat wij allemaal hadden willen meefietsen om haar veilig thuis te brengen. En dat ‘wij’, de samenleving dus, gefaald hebben.

Veel dichter bij een ‘wij’ kun je voorlopig niet komen

Zo leek het afgelopen weken even of zeventien miljoen Nederlanders hand in hand de bossen doorkamden. Samen met leger, politie. Ze zochten Anne, maar als ze haar dan niet vonden, dan hadden ze toch even elkaars hand vastgehouden, hadden ze even Nederland vastgehouden. Nederland in linie. Een tijdelijk, fragiel, dapper volksakkoord.

Enfin, veel dichter bij een ‘wij’ kun je voorlopig geloof ik niet komen.

Toen die vier mannen deze week naar buiten kwamen om te vertellen dat ze er na maanden onderhandelen uit waren – hier een procentje, daar een symbooltje, en voortaan trouwens liever geen volksraadplegingen meer, want het volk is eng – hoeveel Nederlanders zal het nog een worst hebben geïnteresseerd?