Supergroei Turkse economie stuit op wantrouwen

Economische groei

Van een bijna recessie naar een van de snelst groeiende economieën: de Turkse economie heeft zich hersteld. Maar twijfels zijn er, veel twijfels.

De Turkse economie groeide met 5,1 procent in het tweede kwartaal. Kan dat wel, vragen critici zich af. Foto Ismail Ferdous/Bloomberg

In Turkije lijkt zich een economisch wonder te voltrekken. Twee weken geleden publiceerde het statistische instituut Türkstat de cijfers van het tweede kwartaal. Daaruit bleek dat Turkije met 5,1 procent één van de snelst groeiende economieën van de G20 is. Alleen China en India doen het beter. Veel experts reageerden sceptisch, net als bij de presentatie van de eerstekwartaalcijfers.

„Ik was geschokt door de cijfers”, zegt Murat Ucer, een econoom die voor adviesbureau Global Source Turkije volgt. „Ik heb die nacht geen oog dicht gedaan. Mijn prognoses waren veel voorzichtiger. Het verhaal dat ik aan mijn klanten vertelde, moest ik ineens grondig bijstellen.”

Veel economen en analisten kunnen moeilijk geloven dat de Turkse economie zo snel is hersteld na een uitermate slecht jaar. De mislukte coup leidde bijna tot een recessie, de regering wist met veel kunst en vliegwerk een valutacrisis af te wenden, en de toerismesector, een belangrijke bron van buitenlands geld, is nog niet uit de crisis. Hoe kon Türkstat dan toch met zulke sterke cijfers op de proppen komen?

Commerzbank, de tweede bank van Duitsland, bracht zelfs een rapport uit met de veelzeggende titel ‘Turkey – Are you kidding me?’. Daarin concludeert Lutz Karpowitz, strateeg opkomende markten, dat de Turkse groeicijfers „meer dan twijfelachtig” zijn en mogelijk zelfs het gevolg zijn van „politieke beïnvloeding”. Een zware aantijging, die overigens niet wordt onderbouwd.

Spiegelt Türkstat de economische situatie inderdaad mooier voor dan zij is, wellicht om de regering politiek uit de wind te houden tot de verkiezingen van 2019?

Nieuwe rekenmethode

De achterdocht over de groeicijfers begon toen Türkstat eind vorig jaar een nieuwe rekenmethode invoerde. Ineens bleek de gemiddelde levensstandaard in Turkije 20 procent hoger te liggen. Ook stelde Türkstat het bruto binnenlands product (bbp) van 2015 bij van 720 miljard dollar naar 861 miljard. Kortom, de omvang van de Turkse economie was met terugwerkende kracht 20 procent groter. En de economische groei sinds 2009 was ineens 1,8 procent hoger.

De invoering van de nieuwe rekenmethode kwam overigens niet uit de lucht vallen. Daar is drie jaar lang aan gewerkt, onder toeziend oog van het Europese statistiekbureau Eurostat. De vorige methode was beperkt en achterhaald, daar was iedereen het over eens. De nieuwe groeicijfers zijn gebaseerd op een veel grotere hoeveelheid data, in lijn met Europese standaarden.

Ondanks alle scepsis, is er geen enkele aanwijzing dat de regering druk heeft uitgeoefend op Türkstat

Zo gebruikt Türkstat nu de gegevens van de nationale inkomensadministratie en van het instituut voor sociale zekerheid, waardoor kleine en middelgrote bedrijven ook worden meegewogen in de omvang van de economie. Daarnaast kreeg Türkstat na een lang bureaucratisch gevecht toegang tot de annalen van het ministerie van Financiën. Die nieuwe gegevens leiden uiteraard tot andere groeicijfers, maar het resultaat valt of staat bij de rekenmethode.

Tegenstrijdigheden

„De veranderingen in het Turkse bbp en de groeipercentages zijn erg groot, niet alleen vanuit een absoluut perspectief, maar vooral in vergelijking met andere gevallen van herziening naar Europese standaarden of Verenigde Naties standaarden”, stelt Erik Meyersson, econoom bij Goldman Sachs. „In OESO-landen hebben zulke herzieningen een veel kleinere invloed gehad op het bbp en, althans gemiddeld, vrijwel geen effect gehad op de groei van het bbp.”

Hoe dat kan, is een raadsel. „Het probleem is dat we niet weten hoe ze tot deze cijfers zijn gekomen”, zegt Aykut Erdogdu, de tweede man van oppositiepartij CHP. „Als Türkstat zijn rekenmethode bekend zou maken, dan zouden ze hun gelijk kunnen bewijzen. Maar ik denk niet dat ze dat van plan zijn. Het wachten is op het rapport van Eurostat. Zij zullen de nieuwe methode zorgvuldig doorlichten, want er zijn zo veel tegenstrijdigheden.”

Ondanks alle scepsis, is er geen enkele aanwijzing dat de regering druk heeft uitgeoefend op Türkstat. „Het rapport van Commerzbank is te speculatief”, zegt een analist die anoniem wil blijven. „We zijn allemaal gefrustreerd over de cijfers. Ik denk dat een analist van de bank er genoeg van had en zijn nek heeft uitgestoken. Maar het is meer een opiniestuk dan een onderzoeksrapport.”

Veel analisten vermoeden dat Türkstat de nieuwe methode overhaast heeft ingevoerd. Ucer: „Wellicht hebben ze capaciteitsproblemen, is de organisatie verzwakt door de zuiveringen. Laten we ze het voordeel van de twijfel gunnen. Ik geef ze een jaar. Als de cijfers dan nog geen hout snijden, is er meer aan de hand.”

‘Groei op steroïden’

Er zijn ook andere geluiden. Timothy Ash, Turkije-expert van vermogensbeheerder Blue Bay Asset Management, vindt 5 procent groei niet zo vreemd, gezien de omstandigheden. „Voor het referendum heeft de regering veel geld in de economie gepompt om een recessie af te wenden. Er waren belastingverlagingen, staatsgaranties voor banken, schuldverlichting voor bedrijven. De export nam toe dankzij de goedkope lira en de economische opleving in Europa.”

Ucer noemt het zelfs ‘groei op steroïden’. „De regering heeft een hoop beleidsruimte gebruikt om een recessie af te wenden. Zulke groei is niet vol te houden, want de structurele problemen zijn niet opgelost. De groei is onevenwichtig en komt voor een groot deel van de bouwsector. Er wordt weinig geïnvesteerd in machines, een indicatie van toekomstige groei. En Turkije kampt nog altijd een structureel tekort op de lopende rekening.”

Met inflatie van ruim 11 procent, werkloosheid van ruim 10 procent, en een flinke belastingverhoging die vorige week werd aangekondigd, merken veel Turken weinig van de 5,1 procent groei. Uit een recent opinie-onderzoek aan van de zakenkrant Dünya bleek dat het vertrouwen in de economie afneemt. Het percentage dat de economie ziet als het grootste probleem steeg van 39 in het eerste kwartaal naar 49 procent in het tweede. Slechts 46 procent van de respondenten dacht dat Turkije welvarender zou zijn over vijf jaar. „Dit is zonder twijfel het meest gehate herstel in de historie”, concludeerde Istanbul Analytics.