Een referendum over het afschaffen van het referendum - kan dat?

Het nieuwe kabinet wil de referendumwet intrekken. Kan dat voorkomen worden met een referendum?

Thierry Baudet van Forum voor Democratie, Baudet is tegen het intrekken van de referendumwet. Foto ANP

Kan er een referendum komen over het plan van het nieuwe kabinet om datzelfde referendum af te schaffen? Die vraag is actueel sinds met de presentatie van het regeerakkoord bekend is dat Rutte III de ‘Wet raadgevend referendum’ wil intrekken. Thierry Baudet (Forum voor Democratie) zei donderdag tijdens het Kamerdebat dat hij graag zo’n volksraadpleging zou willen zien.

Het antwoord lijkt ja, hoewel het nieuwe kabinet zo’n referendum vrijwel zeker kan voorkomen.

Hoe zit het precies? In de referendumwet wordt een aantal type wetten genoemd waarover geen referendum kan worden gehouden. Dit geldt bijvoorbeeld voor wetten over de begroting, het koninklijk huis en veranderingen van de Grondwet. Intrekkingswetten worden in het rijtje uitzonderingen niet genoemd. De intrekkingswet van het referendum is daarom „in beginsel referendabel”, bevestigt een woordvoerder van de Raad van State.

‘Referendum over het referendum’

Een ‘referendum over het referendum’ lijkt voor het kabinet-Rutte III een kleine nachtmerrie: de beoogde coalitie wil immers van het referendum af. Bovendien ligt het politiek gevoelig. Het referendum was lange tijd één van ‘de kroonjuwelen’ van D66. Kamerleden als Baudet zien in de afschaffing het ultieme bewijs dat ‘Den Haag’ niet meer naar de burger wíl luisteren.

Kan het nieuwe kabinet zo’n referendum voorkomen? Ja, het kabinet kan in de intrekkingswet een bepaling laten opnemen dat de wet onmiddellijk in werking treedt en er geen referendum meer over kan worden gehouden. Zo’n bepaling kan het kabinet opnemen als het ingaan van de intrekkingswet „geen uitstel kan lijden”. De vraag is hoe het kabinet dat argument dan kracht gaat bijzetten.

De Raad van State laat weten dat het kabinet in de intrekkingswet zal moeten motiveren waarom er geen referendum over kan plaatsvinden. De adviseur van de regering zal deze wet „kritisch beoordelen, zoals wij alle wetten kritisch beoordelen”, zegt de woordvoerder.

Laatste woord

Het laatste woord is natuurlijk aan het parlement. De tegenstanders van het referendum zijn daar op dit moment aan de winnende hand. In het Kamerdebat over de formatie donderdag werd een motie van Baudet om het schrappen van het referendum terug te draaien verworpen. Naast de beoogde coalitiepartners stemde ook de SGP tegen de motie. Tot afschuw van Baudet: „Alles waar Hans van Mierlo voor streed, wordt door Alexander Pechtold verkwanseld.”