Dicht op koopzondag? Boete!

Winkelcentrum Paddepoel

Kleine winkeliers willen niet open op zondag, maar de deuren dichthouden mag niet in het Groningse winkelcentrum Paddepoel.

In het Groningse winkelcentrum Paddepoel krijgen winkeliers die niet open zijn op koopzondag, donderdagavond of zaterdagnamiddag een boete. Foto Kees van de Veen

Als hij nou op zondagen tien e-bikes zou verkopen, ja, dan zou Peter Oest wel eens heroverwegen of hij op die dag van de week open kan. Maar de laatste keer dat hij en zijn compagnon hun fietsenwinkel annex postpunt in het Groningse winkelcentrum Paddepoel op zondag openstelden, haalden ze maar net een omzet van 75 euro. En dus blijven ze dicht, ook voor hun eigen rust. „We werken al 53 uur in de week.”

Enige probleem: dat mag niet. Wie in winkelcentrum Paddepoel – een druk, galmend jarenzeventigwinkelcentrum in een flatwijk – niet opengaat op koopzondagen, donderdagavond en zaterdagnamiddag krijgt een boete van 500 euro per keer, te betalen aan de Vereniging van Eigenaren (VvE). En dus heeft Oest inmiddels een flinke boetelast van 40.000 euro.

Zelden liep de discussie over de zondagopenstelling zo hoog op als hier, in een noordelijke wijk van de stad Groningen. Alle winkels –ook de 30 kleinere winkels die niet horen bij een keten –moeten open, ten behoeve van een gemeenschappelijke uitstraling, zegt bestuurslid van de VvE en vastgoedondernemer Paul Beeres. Het winkelcentrum heeft ook rekening te houden met de wensen van de consument en de schade die andere winkeliers ondervinden van gesloten winkels met dichte rolluiken, zo schreef hij eerder in een verklaring.

Huisreglement aangepast

Maar voor veel, vooral kleinere winkeliers, is die clausule een onmogelijke. Zij hebben vaak te weinig capaciteit om op zondag open te zijn. Het huisreglement zou volgens hen zijn aangepast in een vergadering van de VvE in 2014 waar veel van de kleine winkeliers niet inzitten of weinig kunnen zeggen: ze zijn geen eigenaar van hun pand, of hebben te weinig stemrecht vergeleken met de grotere zaken als de Hema en de Albert Heijn. Die hebben op hun beurt geen moeite met ruime openingstijden.

Volgens Beeres is „het besluit democratisch genomen”. Een meerderheid van de winkeliers was voor de regeling, zegt hij. Een bemiddelingspoging van de gemeente Groningen tussen de kleine winkeliers en Beeres strandde vorige week.

Fietsenwinkel Oest, in het buitengedeelte van het complex, heeft inmiddels de hoogste boetelast, maar ook bij andere winkeliers lopen de bedragen op, vaak in de tienduizenden euro’s. Slager Rinus Oosterhof heeft al een bedrag van rond de 9.000 euro uitstaan. Aan een tafeltje in zijn zaak in de centrale hal rekent hij graag voor waarom hij simpelweg niet open kan.

„Ik zit in de slagers-cao, dus ik moet op die dag 200 procent uitbetalen. Er moet drie man in de winkel staan, dat is ongeveer twintig uur.” De ene keer dat hij open was op zondag haalde hij een omzet van zo’n 300 euro. „Dat is een verlies rond de 400, 500 euro. En er wordt die dag ook geen vers vlees aangeleverd.”

De boetebedragen zijn vaak nog niet opgeëist door Beeres, wel spelen er sinds kort een aantal privaatrechtelijke procedures. Een aantal winkeliers bij wie dat het geval is willen niet praten met de pers. De eerste procedures zijn het niet: Beeres won er al eentje in 2016, van Primera-uitbater Gerard Platjouw. Beeres „heeft het juridisch goed dichtgetimmerd”, zegt fietsverkoper Oest.

Foto Kees van de Veen
Foto Kees van de Veen
Lees ook: Ooit leek het nog ondenkbaar dat de zondagsrust zou worden opgeheven. De voorstanders hebben de koopzondag er stap voor stap toch doorheen gekregen. Een kleine geschiedenis van de koopzondag

Rücksichtslos

In de hoop verdere escalatie te voorkomen bemiddelde de gemeente Groningen al sinds deze zomer, tot nu toe dus zonder succes. Echt ingrijpen kan de gemeente niet, tot teleurstelling van de gemeenteraad: wethouder Joost van Keulen heeft geen juridische basis om in de privaatrechtelijke conflicten in te grijpen.

Volgens Sander van Golberdinge, directeur van detailhandel Nederland, komt het vaker voor dat er in dit soort contracten boetes worden opgenomen. Het totaal van winkeliers dat puur wegens contractuele verplichtingen op zondag opengaat ligt volgens onderzoek van het ministerie van Economische Zaken rond de 4 procent. „Maar meestal wordt een boeteclausule niet gebruikt en volgt er overleg. Op deze manier is het vrij rücksichtslos.” Hij zegt de gedachtegang van de VvE op zich wel te begrijpen. „Als je allemaal opengaat vergroot dat de herkenbaarheid en de veiligheid van het winkelcentrum. Maar op deze manier gaat dat helemaal fout.”

Een zeldzaam ander voorbeeld waarin het tot boetes kwam is een Tilburgse kaasboer die rond 2013 jarenlang om religieuze principes zijn winkel op zondag dichthield tegen een boete van 250 euro. Een initiatiefwet om de positie van winkeliers in dit soort gevallen te versterken sneuvelde in 2014; minister Henk Kamp (Economische zaken, VVD) zag er niks in om in te grijpen in privaatrechtelijke overeenkomsten.

Vrijstelling

Foto Kees van de Veen

In Paddepoel is er ook een enkeling die om religieuze redenen niet op zondag open wil – en die heeft een vrijstelling weten te bemachtigen. Dierenwinkelhouder Jelle Loonstra heeft vanwege zijn christelijke geloofsovertuiging geen verplichting om open te gaan, alhoewel het wel even duurde om die te krijgen. Kees van der Staaij van de SGP kwam hem er persoonlijk mee feliciteren. „Hij kwam mij een hart onder de riem steken, dat ik vasthield aan mijn principes in een moeilijke situatie.”

Maar tussen zijn tsjilpende vogels vertelt hij dat hij ook nu nog worstelt met zijn openingstijden. „Ook op zaterdagavond moeten we van vijf tot zes een uurtje extra open zijn. Maar dan is het winkelcentrum bijna leeg, terwijl ik hier nog met zes man zit.”

De binnenstad van Groningen gaat op zaterdag ook gewoon dicht om vijf uur, vertelt hij. “Voor de grote heren van de grote winkels hier maakt het niet uit, die zitten die dag gewoon lekker thuis. Maar daar ben ik dan pas om kwart voor zeven.”

Correctie: in een eerdere versie van dit stuk stond dat fietsenwinkel Oest een boetelast heeft van 60 duizend euro. Het gaat echter om 40 duizend euro plus niet betaalde contributie voor de Vereniging van Eigenaren.