Hoe reageert de kiezer op het regeerakkoord?

Rutte III NRC ging het land in om te peilen: wat vindt Nederland eigenlijk van het regeerakkoord? Van het weinig drukke centrum van Kerkrade tot aan de villa’s van Bloemendaal: dit zeggen de kiezers.

Bottendaal Nijmegen Foto: Merlin Daleman

Kerkrade: ‘We moeten van die luilakken af komen’

„De tabaksaccijns is veel te hoog”, zegt Maurice Meertens over het regeerakkoord. Geen wonder, want hij staat in zijn luxe tabaksspeciaalzaak annex postkantoor in het weinig drukke centrum van Kerkrade, aan de grens met Duitsland.

Aan de andere kant zijn de accijnzen lager, ook op benzine. Grensbewoners tanken en winkelen in Duitsland, waar alles goedkoper is, ook eetwaren. Nu wordt ook nog het lage Nederlandse btw-tarief hoger dan de Duitse 7 procent. Een paar euro maken veel uit, want Kerkrade hoort na de sluiting van de kolenmijnen tot de vijf armste gemeenten van Nederland.

Christian Theunissen (39) kan het btw-probleem bevestigen. „Ze kijken te veel naar de Randstad”, zegt hij over het regeerakkoord. Hij winkelt ook wel in Duitsland. ,,We zijn thuis met ons vijven. Dat zijn heel wat boodschappen”, zegt hij.

Kerkrade is vergrijsd, inwoners hebben vaak een eigen huis met volgens het CBS een gemiddelde WOZ-waarde van 122.000 euro en meestal niet goed verkoopbaar. De 65-plussers zijn weinig tevreden met wat inmiddels de ‘aflosboete’ is gaan heten, het schrappen van de belastingvrijstelling voor huizenbezitters met afgeloste hypotheek. „Het is te gek om rond te lopen”, zegt een vrouw van 89 jaar met negen achterkleinkinderen. De btw, de kosten voor gas en licht stijgen ook. „Ik wil nog wel eens een kleinigheid kunnen geven’’, zegt ze. Huizenbezitter P. Herpers (68) gaat niet meer op Rutte stemmen: „Hij belooft veel maar doet het niet”, zegt ze.

Doktersassistente Dimona Janssen (26) weet niets van het regeerakkoord. „Ik heb het er nooit over met mijn vrienden’’. ICT’er Mark Vermeer (23) praat er wel over en verscheidene vrienden zeggen hem al dat ze niet gaan studeren omdat ze het zonder basisbeurs te duur vinden. Wel waardeert hij de verhoging van het defensiebudget.

Frank van Dam (60) ziet niet hoe zijn zzp-inkomen erop vooruitgaat. Hij is kok. Sommige Oost-Europese koks koken voor 22 euro per uur. Zijn tarief is gedaald van 35 naar 28 euro per uur ex btw.

Nu kruipt het tarief weer omhoog. Meertens weet dat er een tekort is aan horeca-vakmensen. Behalve zijn tabakswinkel heeft hij ook een broodjeszaak en het is moeilijk personeel te krijgen. Hij juicht toe dat het kabinet de leeftijd dat werklozen moeten leren wil verhogen van 18 naar 21 jaar. Dan halen jongeren tenminste een diploma. Dat gebeurt nu te weinig. Er zijn volgens hem in Kerkrade te veel „luilakken” die thuis zitten. Ander goed punt van Rutte III: zieke werknemers hoeven straks maar één jaar te worden doorbetaald. Van de zes werknemers die hij heeft, zijn er nu twee ziek. Dan moet hij er twee extra aannemen. Dat is niet te doen. Versoepeling van het ontslagrecht, ook goed. „We moeten van die luilakken af komen”, zegt hij.

Door Maarten Huygen

Rotterdam: ‘Ik ga er niets over zeggen, dan word ik te boos’

Heel Nederland lijkt in de ban van het regeerakkoord, maar dat is schijn. In de Rotterdamse wijk Feijenoord heeft lang niet iedereen het akkoord op het netvlies. Loop je over de markt in de Afrikaanderwijk, dan halen veel mensen hun schouders op. „Ik ga daar niets over zeggen, dan word ik te boos”, zegt een man die snel door zijn vrouw wordt weggetrokken.

„Zakkenvullers” zijn het in Den Haag, is de teneur. Ze geven 100 euro met één hand en pakken je met de andere 200 euro af. Mensen die wel iets over het regeerakkoord hebben gehoord zijn overwegend negatief. Het regeerakkoord is er, maar niet voor hen, klinkt het. De meesten willen niet met hun naam in de krant.

Een man is zo boos dat hij bijna stikt in zijn gebakken vis. Hij wil niet zeggen op wie hij heeft gestemd maar in elk geval níét op een van de partijen die nu het kabinet zullen vormen. Dat geldt voor verreweg de meeste mensen in deze wijk, waar de partij Denk in maart met afstand de grootste was in vrijwel alle stemlokalen.

De vier regeringspartijen haalden hier niet veel stemmen. Tony (46), die op de markt boxershorts verkoopt, vindt dat politici wel erg makkelijk praten hebben met hun huizen van zeven, acht ton in chique buurten. „Ik heb een buurman die nog nooit heeft gewerkt.”

Iedereen die over het regeerakkoord heeft gehoord, begint eerst over de btw-verhoging van 6 naar 9 procent. Als je nét uitkomt met je boodschappen of nét niet, lijkt dat een stevige verzwaring. Het is een akkoord voor de rijke elite, denken drie Marokkaans-Nederlandse vrouwen die op een bank zitten in een speeltuin. „Als je veel geld hebt, maakt het niet uit als ze een paar tientjes extra moeten betalen voor je boodschappen.”

Er zijn ook nogal wat mensen die nog niet over het regeerakkoord hebben kúnnen lezen omdat ze aan het werk waren. Moen Goerdien (49) werkt in de schoonmaak. ’s Morgens van kwart over zeven tot kwart over twaalf. En dan ’s middags weer van kwart over vier tot kwart over acht. Een tijdje raakte hij tijdelijk de middagshift kwijt, en toen moest hij een paar keer in de week bij zijn zus eten om rond te komen. „Ach”, zegt Goerdien. „Je kunt toch pas na een paar maanden zeggen wat het écht voor je betekent.”

Ibrahim Rodi (58) is een uitzondering. Hij heeft alle debatten rond het regeerakkoord gevolgd. En hij heeft de fractievoorzitters aangehoord. Hij vindt dat ze vooral vanuit zichzelf en vanuit hun eigen partij spraken. Een algemeen oordeel over het hele akkoord, heeft hij niet. Maar hij denkt niet dat de kloof tussen rijk en arm kleiner zal worden, zoals hij de politici hoorde beloven. „Politici begrijpen niets van armoede. De rijken worden rijker, de armen armer, ik denk niet dat dat zal veranderen.”

Door Elsje Jorritsma en Sheila Kamerman

Bloemendaal: ‘Het is steeds moeilijker om hier geld te verdienen’

De villa’s zijn ontzagwekkend groot. De hockeyclub bloeit. Hier is eerder dit jaar massaal VVD gestemd. Dat valt te begrijpen als je door de wijk rijdt. De inwoners van de wijk aan de rand van de duinen, rond basisschool De Bloemendaalse Schoolvereniging, behoren tot de rijkste van Nederland.

Op de stoep voor de basisschool is het een komen en gaan van bakfietsen. Ouders komen hun kroost ophalen en zijn best bereid te vertellen wat zij vinden van het nieuwe kabinet – afgezien van enkele bekende Nederlanders uit de showbusiness van wie wij de naam niet verklappen, en die lastige vragen wegwuiven: „Ik doe niet aan politiek!”

Een aantal inwoners zegt geen verstand te hebben van politiek. Minder zwijgzaam zijn sommige kinderen. Een kereltje: „Mag ik vragen waar dit gesprek over gaat?” Zijn vriendje: „Ik vind dat de mensen in Nederland beter voor de natuur moeten zorgen. Er wordt te veel afval weggegooid. De natuur is het belangrijkste wat we hebben. Zonder natuur kunnen wij niet leven.” Ouders vertellen dat de politiek in Nederland altijd van compromissen aan elkaar hangt. Dat heeft voordelen, zegt een vrouw die niet met haar naam in de krant wil. Want: „Het is mooi dat wij in Nederland verschillende ideologieën kunnen verenigen, terwijl het elders in de wereld broeit.”

Nadelen zijn er ook, vindt Bob Zwezerijnen. „Het sluiten van compromissen is onvermijdelijk. Maar als je vraagt of er voldoende van de VVD-standpunten in dit regeerakkoord naar voren komen, dan zeg ik: te weinig.” Zwezerijnen begint over de hypotheekrente en de ‘aflosboete’ voor mensen die hun hypotheek (bijna) geheel hebben afgelost. Hij is blij dat er meer aandacht komt voor de trots op de eigen natie. „Ik vind het belangrijk dat we onze eigen feestdagen zoals Sinterklaas en Kerstmis behouden.” Maar de houding tegenover buitenlanders zou wel wat minder soepel mogen. „Ik reis veel. Wij moeten ons in het buitenland toch ook aanpassen? Als ik in Iran ben, mag ik niet in T-shirt en korte broek rondlopen, ook al is het dertig graden.”

Bij hockeyclub HC Bloemendaal treffen we Doeke de Steur, ondernemer in de reclame. „Ik heb vertrouwen in premier Rutte”, zegt hij. Dat betekent niet dat hij het politieke klimaat in Nederland als geheel ondersteunt. Vooral de belastingen drukken zwaar. „Het wordt steeds moeilijker om in Nederland geld te verdienen. Ik denk weleens dat je beter naar het buitenland kunt gaan. Van de andere kant: er is in Nederland veel goed geregeld: de wegen, de zorg.” Langs de lijn staat ook Lilian Hendrick, directeur van een biotechbedrijf. Haar staat vooral het motto ‘Vertrouwen in de toekomst’ van het regeerakkoord tegen. „Als ik dat tegen mijn medewerkers zeg: reageren zij: huh, wat bedoel je?”

Door Arjen Schreuder

Nijmegen: ‘We willen nu kennelijk rechts zijn, niks mis mee’

In de Graafsedwarsstraat maakt Ineke Duursma met een iPad een foto van de regenboogvlag die ze net heeft uitgestoken. „Het is coming out day vandaag”, zegt ze. In haar rijtjeshuis in de Nijmeegse wijk Bottendaal is het Lesbisch Archief Nijmegen gevestigd. Ze trekt een vies gezicht als ze de naam van CDA-leider Buma uitspreekt. „Die wordt steeds rechtser.”

Beeldend kunstenaar Meg Merx wandelt met een mop en een tas vol schoonmaakspullen naar haar atelier. Ze stemt principieel niet sinds ze van haar vader hoorde dat er zwarte lijsten werden gehanteerd op de universiteit om te voorkomen dat al te linkse medewerkers zouden worden aangesteld. „Wij hebben minder invloed op de democratie dan we denken.”

Veel linkser dan in Bottendaal krijg je het niet. GroenLinks, PvdA en SP – in die volgorde – behaalden hier bij de Kamerverkiezingen een absolute meerderheid, 52,3 procent. Als het ideologisch verzet tegen de nieuwe coalitie ergens smeult, dan zou je het hier verwachten. Des te meer vallen de laconieke geluiden op.

Ineke Duursma die zegt dat het regeerakkoord haar niet ongerust maakt. Als „activist van de oude stempel” is ze „gewend het heft in eigen handen nemen als ons iets niet bevalt.”

Meg Merx die weliswaar zelf niet stemt, maar blij is dat anderen dat wel doen. De uitslag weerspiegelt hoe mensen zijn, zegt ze. „Nu willen we kennelijk rechts zijn, en er is niks mis met rechts. Dat triggert onze gedachten weer.”

In de Leemptstraat trekt een jonge vader de deur achter zich dicht. Hij en zijn vrouw staan op het punt een huis te kopen. Is hij bezorgd over de versnelde afbouw van de hypotheekrenteaftrek? „Ja, leuk is het niet, maar klagen heeft geen zin en ‘ieder voor zich’ ook niet.”

Stefan Lindhout begeleidt in bakkerscafé Brood op de Plank het personeel, mensen met „een afstand tot de arbeidsmarkt”. Hij heeft in maart D66 gestemd. Hij had gehoopt dat nog een linkse partij zou aanschuiven. „Toch ben ik hoopvol. Er gaat veel geld naar onderwijs en ze nemen veel maatregelen voor het milieu.”

Aan tafel in Brood op de Plank zitten Fenneke Verberg en Michèle Goeman. Goeman, parttime kinderyogadocent in de wijk, keek met haar vriend naar het NOS Journaal. Toen hij de samenvatting van het regeerakkoord hoorde, sprong hij op. „Yes! Wij gaan erop vooruit!” Dat ‘Yes, wij’, daar ging het Michèle Goeman niet om. Zij en hebben allebei op GroenLinks gestemd. „Voor het milieu.” „En voor het sociale stukje.” Dat laatste lijkt in Bottendaal de belangrijkste reden om links te stemmen – en daar lijkt ook de reden in te schuilen dat deze kiezers zich niet bezorgd maken over vier jaar rechts beleid. Het raakt henzelf niet, of in elk geval niet hard. Hun links is niet grimmig, maar sociaal.

Door Bas Blokker