Veel twijfel of de Belastingdienst al die plannen wel kan uitvoeren

Fiscus

Rutte III komt met vele fiscale plannen, van twee schijven in de inkomstenbelasting tot ‘klimaatheffingen’ en de aanpak van fiscale paradijzen. Dat stelt hoge eisen aan de Belastingdienst, die het toch al moeilijk heeft.

Foto: ANP/BART MAAT

De timing is wat ongelukkig. Een dag nadat het nieuwe kabinet ambitieuze belastingplannen heeft aangekondigd, komt de Algemene Rekenkamer met een onderzoek naar de gang van zaken over de uit de hand gelopen reorganisatie die twee jaar geleden door staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën, VVD) in gang is gezet, waarbij veel meer mensen vertrokken dan de bedoeling was. Conclusie: die reorganisatie die voor een modernisering en verbetering van de belastinginning moet zorgen verloopt nog altijd krakkemikkig.

„Het vernieuwingstraject stagneert”, schrijft Rekenkamerlid Francine Giskes in het rapport Tussenstand Investeringsagenda Belastingdienst. Van de 42 investerings- of verbeterprojecten hebben er 22 vertraging opgelopen en zijn er drie geannuleerd en er is meer personeel uitgestroomd. De Belastingdienst zelf heeft geen goed beeld van de gerealiseerde besparingen en eventuele extra belastingopbrengsten”, simpelweg omdat de prestaties „niet systematisch worden ingevuld”.

Dat roept een dag na de presentatie van het regeerakkoord de vraag op: is de Belastingdienst wel toegerust om de vele fiscale voorstellen van de aanstaande regering, die door haar worden aagemerkt als ‘hervorming van het belastingstelsel’ uit te voeren?

Begin dit jaar concludeerde een zware onderzoekscommissie al dat door de problemen bij de lopende reorganisatie zelfs de lopende belastinginning in gevaar was.

Ernstige onvolkomenheden

De Algemene Rekenkamer volgt de belangrijkste uitvoeringsorganisatie van de overheid – 30.000 mederwerkers; jaarlijkse inning: 260 miljard euro – al jaren kritisch op de voet. En al jaren krijgt de Belastingdienst bij het jaarlijkse Verantwoordingsonderzoek verschillende ‘onvolkomenheden’ of zelfs ‘ernstige onvolkomenheden’ voor de kiezen – een kwalificatie voor zwakheden in de bedrijfsvoering. Die hebben doorgaans betrekken op verouderde, niet goed functionerende automatiseringsssystemen.

Het verleidde Rekenkamerpresident Arno Visser in mei 2016 tot de onheilspellende uitspraak in een interview in NRC dat „zelfs een eenvoudige tariefsverlaging in de inkomstenbelasting in de uitvoering al ondoenlijk kan zijn”.

Het huidige kabinet wil het héle systeem voor de inkomstenbelasting omgooien: van vier naar twee schijven, met één verhoging en drie verlagingen van het tarief. Van een dergelijke aanpassing zei scheidend staatssecretaris Wiebes op Prinsjesdag dat dát inmiddels goed te doen is. De invoering van de zogeheten ‘tweetaks’ zal namelijk vooral een behoorlijke vereenvoudiging van het inkomstenbeslastingstelsel zijn.

Volgens Francine Gieskes van de Algemene Rekenkamer staan er in de fiscale agenda van het nieuwe kabinet toch ook plannen die „een nieuw systeem vergen”, bijvoorbeeld een nieuwe formule die het kabinet nog wil gaan bedenken voor een eerlijker vermogensrendementsheffing op spaargeld en beleggingen. Of, om ongewenste belastingontwijking tegen te gaan, het invoeren van een bronheffing op rente en royalties die vanuit Nederland naar belastingparadijzen stromen. Op gebied van klimaatbeleid wil het kabinet tal van nieuwe, nog niet bestaande heffingen invoeren. Giskes: „We zeggen niet dat er niets kan, maar de plannen uit het regeerakkoord maakt het er voor de Belastingdienst niet gemakkelijker op.”

Om mogelijke kritiek op uitvoeringsproblemen voor te zijn heeft de nieuwe coalitie vast een bedrag van 425 miljoen euro uitgetrokken om de komende jaren „ de investeringsagenda van de Belastingdienst uit te voeren”, staat in het regeerakkoord. Dat is dan bovenop de 75 miljoen die Wiebes al in september heeft toegezegd.

De Rekenkamer vraagt zich af of dit halve miljard wel nodig is. Giskes: „Tot nu toe heeft de Belastingdienst het geld dat voor de investeringsagenda gereserveerd is niet op kunnen maken.” In de afgelopen anderhalf jaar is een bedrag van bijna 190 miljoen euro „op de plank blijven liggen”.

Rekenkamerpresident Arno Visser was vorig jaar al huiverig voor de neiging van politici om alleen met geld dingen vlot te trekken. „Als je veel geld naar een niet goed functionerende organisatie brengt, los je het probleem niet op”, zei hij in NRC. Hij sprak over Defensie, maar bedoelde evengoed de Belastingdienst.

Wiebes beaamt kritiek op fiscus

In een reactie aan de Rekenkamer beaamt demissionair staatssecretaris Wiebes de bevindingen van het rapport. „De uitvoering van de Investeringsagenda is in de eerste twee jaar achtergebleven bij de doelstellingen”. Om die reden heeft hij inmiddels een „herijking” van de reorganisatie aangekondigd. Intussen, zo heeft hij ook de Tweede Kamer gemeld, „loopt de belastinginning goed en zal de continuïteit ten allen tijde worden geborgd”. Een woordvoerde van Financiën laat weten dat niet alleen de ‘uitstroom’ van personeel „op schema ligt, ook de ‘instroom’ van moderner geschoolde medewerkers. Op de wervingsite van de Belastingdienst staan nog 54 vacatures open.