Macron roept Europeanen op ‘kinderen te zijn van Goethe’

Frankfurter Buchmesse

Frankrijk is eregast op de Frankfurter Buchmesse. De Franse president Macron hield een pleidooi voor meertaligheid. „Zonder cultuur geen Europa.”

Macron en Merkel maakten een afdruk op een replica van de Gutenbergpers. Foto Ralph Orlowski / Reuters

In bevlogen bewoordingen hebben de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron dinsdagavond de Frankfurter Buchmesse geopend. Frankrijk is dit jaar eregast op de internationale boekenbeurs. De Franse president bracht in herinnering hoe de tachtigjarige Goethe zijn eigen Faust in Franse vertaling onder ogen kreeg en er verrukt van was. De vertaling was gemaakt door de Franse schrijver Gérard de Nerval. Twintig jaar later bezocht De Nerval het huis van de inmiddels overleden Goethe. Dat is het beeld van de Duits-Franse geschiedenis, aldus Macron, een voortdurende dialoog. In het verlengde van die gedachte toonde Macron zich voorstander van tweetalig onderwijs. Jonge Fransen zouden op zijn minst twee talen vloeiend moeten spreken. Hij bracht een ode aan de vertaler, passeur tussen twee culturen, en kondigde aan samen met zijn minister van Cultuur, de voormalig uitgeefster Françoise Nyssen, een vertaalprijs in het leven te roepen. „Zonder cultuur geen Europa”, zei Macron, waarna hij alle Europeanen opriep „kinderen te zijn van Goethe en Gérard de Nerval”.

Ook de Duitse bondskanselier stak de loftrompet over kunst, cultuur en meertaligheid. Ze karakteriseerde schrijvers als „seismografen, ideeëngevers en bruggenbouwers”, die de huidige wereld van globalisering een „menselijker aanzicht” geven. Hoe verschrikkelijk dat aanzicht kan zijn liet de actrice Judith Rosmair horen in een aangrijpende monoloog geschreven door de Canadees-Libanese auteur en regisseur Wajdi Mouawad.

Na de toespraken gingen Macron en Merkel naar het Franse paviljoen waar ze op een replica van de Gutenbergpers de eerste bladzijde van de Verklaring van de Rechten van de Mens drukten. Beiden onderstreepten zo hun visie op een Europa dat een sterke opkomst van populisme kent en toe is aan een nieuw verhaal. Dat de Deutscher Buchpreis juist aan Robert Menasse wordt toegekend kan in hetzelfde licht worden gezien: zijn roman Die Hauptstadt neemt enerzijds de Brusselse bureaucratie op de korrel, maar is tegelijkertijd een pleidooi voor Europa. Zondag wordt de Friedenspreis des Deutschen Buchhandels uitgereikt aan de Canadese auteur Margaret Atwood.

Eregast

Frankrijk, beter gezegd, de Franse taal, is dit jaar eregast op de boekenbeurs waar een kleine 300.000 bezoekers verwacht worden. 180 Franse schrijvers, onder wie Michel Houellebecq, Edouard Louis en Virginie Despentes, zijn deze week in Duitsland voor optredens en interviews. 143 Duitse uitgeverijen brengen deze week 555 nieuwe vertalingen van Franse literaire werken. Van de 1.000 standhouders zijn er dit jaar zo’n 300 uit Frankrijk en Franstalige landen.

Duitse critici hebben zich opnieuw in de Franse literatuur verdiept. Die is volgens hen volop terug van weggeweest en beter dan ooit. Zo verschijnt er deze week een essay van de vooraanstaande Duitse critica Iris Radisch met de titel Warum die Franzosen so gute Bücher schreiben (Waarom Fransen zulke goede boeken schrijven).

Nederlandse en Vlaamse uitgevers en de beide Letterenfondsen plukken de vruchten van hun gastlandschap van vorig jaar. De belangstelling van internationale uitgevers voor het Nederlandstalige boek is onverminderd groot, aldus Tiziano Perez en Koen van Bockstal. Vorig jaar reed op de eerste dag van de beurs een hele ICE-trein vol Nederlandse schrijvers van Amsterdam naar Frankfurt. De Fransen lieten de afgelopen weken een binnenvaartschip varen van Namur naar Frankfurt. Schrijver-kapitein Olivier Rolin ontving iedere paar dagen een andere collega-schrijver aan boord. Deze week zijn er literaire avonden in het vooronder, met onder andere Kamel Daoud en Mathias Enard.