Hoe Rajoy zijn Catalaanse tegenstrever voor het blok zet

Nasleep referendum

De Spaanse premier Rajoy wil antwoord van de Catalaanse regiopresident: heeft hij dinsdag nu de onafhankelijkheid uitgeroepen, ja of nee? Beide antwoorden kunnen Puigdemont de kop kosten.

De Catalaanse regiobestuurder De Catalaanse regiopresident Puigdemont riep gisteren in het regioparlement slechts half de onafhankelijkheid uit. Foto AFP

Mariano Rajoy heeft de bal op geraffineerde wijze teruggekaatst naar Carles Puigdemont. De Spaanse premier eist een klip-en-klaar antwoord van de Catalaanse regiopresident op de vraag of de onafhankelijkheid nu wel of niet is uitgeroepen. Bij een ‘ja’ zal de Spaanse regering de macht in Catalonië overnemen. Bij een ‘nee’ kan Puigdemont de steun voor zijn regering in het eigen parlement verliezen. Nieuwe regionale verkiezingen in Catalonië lijken onvermijdelijk.

Het maandenlange blufpoker tussen de Catalaanse separatisten en de nationale regering eindigde dinsdagavond in een anticlimax. De beelden van de mensenmassa voor het Catalaanse parlement waren veelzeggend. Heel even ging gejuich op bij de independentistas, een paar tellen later was van de gezichten alleen nog verbijstering en teleurstelling af te lezen. De republiek Catalonië was uitgeroepen, maar toch ook weer niet.

Puigdemont probeerde met een ‘Sloveense oplossing’ vriend en vijand tevreden te houden, vervolging te ontlopen en het heft in eigen handen te houden. De separatisten stelde hij een onafhankelijk land in het vooruitzicht en ‘Madrid’ gaf hij nog een paar weken tijd om de dialoog aan te gaan. Maar aan het einde van een van de turbulentste avonden in de geschiedenis van het Catalaanse parlement, bleken vriend en vijand zich bedrogen te voelen door Puigdemont. En het buitenland hield zich volledig afzijdig.

Catalonië is een relatief welvarend deel van Spanje, maar voor een zelfstandige staat moet aan meer voorwaarden voldaan zijn. Een checklist.

Slappe knieën

Terwijl de regiopresident in Barcelona door de CUP, de kleine radicale partner in crime op weg naar afscheiding, min of meer werd gedwongen een onafhankelijkheidsverklaring te tekenen, kwamen in Madrid premier Rajoy en oppositieleider Pedro Sánchez bijeen om zich te bezinnen op maatregelen. De CUP mocht vinden dat Puigdemont slappe knieën had getoond, de nationale Spaanse politiek vond dat de Catalaan juist ver over de schreef was gegaan.

Puigdemont kreeg uit beide hoeken een ultimatum. De ultralinkse CUP geeft hem nog een maand de tijd om daadwerkelijk de republiek Catalonië af te kondigen, anders dreigen ze hun steun in te trekken en kan de regioregering ten val worden gebracht. De onvermurwbare Rajoy speelde daar woensdagochtend slim op in door Puigdemont voor het blok te zetten. De premier wil binnen een paar dagen helder hebben: is er nu wel of geen republiek uitgeroepen?

Daarmee lijkt Puigdemont, die steeds verder alleen komt te staan, in een vrijwel onmogelijke spagaat terechtgekomen. Een keuze voor onafhankelijkheid zal leiden tot snel ingrijpen van de Spaanse regering, die Puigdemont en het Catalaanse parlement met artikel 155 van de Grondwet opzij zal zetten. De regiopresident zal worden vervolgd en als hij schuldig wordt bevonden, komt een voorlopig einde aan zijn politieke ambities. Zoals zijn voorganger Artur Mas de komende tijd op last van de rechter ook geen publieke functies mag vervullen.

Als Puigdemont kiest voorlopig af te zien van afscheiding, zal hij de toch al broze meerderheid in het Catalaanse parlement verliezen. Dan rest hem opnieuw verkiezingen uit te schrijven, waardoor het spel van voren af aan zal beginnen.

Hoeveel Catalanen willen echt weg uit Spanje? - en elf andere vragen over het referendum.