Erdogan hoopt op begrip van Trump

Amerikaans-Turkse relaties

Turkije en de VS vechten een diplomatieke ruzie uit. Erdogan lijkt ‘gijzelaars’ te willen nemen om Gülen uitgeleverd te krijgen.

De Amerikaanse ambassade in Ankara. Foto ADEM ALTAN/AFP

Zijn Turkije en de VS nog wel bondgenoten? Die vraag dringt zich op, na de arrestatie vorige week van een Turkse medewerker van het Amerikaanse consulaat in Istanbul. Het heeft geleid tot de ernstigste diplomatieke crisis in decennia.

De VS schortten zondag de behandeling van de meeste Turkse visa-aanvragen op. Turkije deed hetzelfde voor Amerikaanse visa-aanvragen. Het conflict leidde tot een scherpe daling van de Turkse munt.

Het conflict lijkt nog lang niet voorbij. De Turkse autoriteiten zoeken nog een tweede Turkse medewerker van het consulaat. Turkse media meldden maandag dat de man zich schuilhoudt in het Amerikaanse consulaat, terwijl zijn vrouw en zoon worden ondervraagd door de politie.

De Amerikaanse ambassadeur in Ankara, John Bass, reageerde maandag in een video-boodschap. Over de arrestatie van medewerker Metin Topuz zei hij: „Ondanks onze pogingen om de reden van zijn arrestatie te achterhalen, zijn we er niet in geslaagd om vast te stellen waarom het is gebeurd, of welk bewijs er is tegen onze medewerker.”

Verdacht van spionage

Hoewel er geen formele aanklacht is, schrijven regeringsgezinde Turkse media dat Topuz verdacht wordt van „spionage” en „het omverwerpen van de constitutionele orde”. Volgens dagblad Sabah zou hij gülenisten hebben geholpen Turkije te ontvluchten . De beweging van imam Fethullah Gülen wordt in Turkije verantwoordelijk gehouden voor de mislukte coup .

De aanklacht zou zijn gebaseerd op contacten die Topuz had met honderden vermeende gülenisten binnen de Turkse politie en justitie. Maar volgens ambassadeur Bass was dat een normaal onderdeel van zijn werk. De afdeling waarvoor hij werkte, had als taak de justitiële samenwerking tussen Turkije en de VS te verbeteren, zei hij. „De Turkse regering heeft geen informatie gedeeld die erop wijst dat onze medewerker betrokken is bij illegale activiteiten.”

Wederzijds wantrouwen

De arrestatie brengt het al langer sluimerende wederzijdse wantrouwen aan de oppervlakte. De Turkse regering heeft de indruk dat de VS betrokken waren bij de coup. Dit vermoeden wordt versterkt door het feit dat Gülen, die in ballingschap in de VS leeft, nog altijd niet is uitgeleverd. Sinds de coup zijn ruim tien Amerikaanse burgers in Turkije opgepakt wegens spionage of banden met de Gülenbeweging, onder wie de Amerikaanse priester Andrew Brunson die al twintig jaar in Turkije woont.

In Washington groeit het vermoeden dat de gedetineerden in Turkije in feite politieke gijzelaars zijn, die gebruikt worden om de VS te bewegen tot uitlevering van Gülen. Dat leek Erdogan vorige week met zoveel woorden toe te geven. „Ze zeggen: ‘geef ons de pastoor’”, zei hij over een ontmoeting met Amerikaanse functionarissen. „Jullie hebben een andere priester; geef hem aan ons”, was zijn repliek. „Dan zullen we hem (Brunson) berechten en aan jullie geven.”

In Duitsland leeft hetzelfde vermoeden over Die Welt-journalist Deniz Yücel en andere Duitse burgers die in Turkije in de gevangenis zitten. Der Spiegel meldde onlangs dat Erdogan had voorgesteld Yücel vrij te laten in ruil voor de uitlevering van twee voormalige Turkse generaals die na de coup in Duitsland asiel hebben aangevraagd.

Erdogan probeerde dinsdag de crisis af te schuiven op ambassadeur Bass, die binnenkort vertrekt. „We zien hem niet meer als een vertegenwoordiger van de VS. Ze moeten hem terugtrekken als hij dit besluit (opschorting van visa-behandelingen, red) alleen heeft genomen.”

Erdogan hoopt dat zijn goede relatie met president Trump kan leiden tot een andere Amerikaanse opstelling. Na hun ontmoeting in New York twee weken geleden zei Trump immers dat de relaties tussen beide landen „hechter zijn dan ooit”.

Wellicht dat deze formule werkt. Bass heeft tot nu toe weinig bijval gekregen in Washington.