Verdeelde separatisten roepen maar halve ‘independència’ uit

Zitting Catalaans parlement

De Catalaanse regiopresident Puigdemont riep dinsdagavond geen volledige onafhankelijkheid uit na het illegale referendum. Hij hoopt zo alsnog in gesprek te komen met ‘Madrid’.

De Catalaanse regiobestuurder Carles Puigdemont krijgt een ovatie in het regionale parlement. Foto AFP

Carles Puigdemont heeft op dinsdagavond 10 oktober aangekondigd dat zijn regio het mandaat heeft de onafhankelijkheid van de republiek Catalonië uit te roepen. Maar hij schortte het daadwerkelijke besluit daartoe met een paar weken op om naar eigen zeggen de dialoog met de Spaanse regering nog een kans te geven. „Een gebaar van generositeit.”

Dit besluit leverde de regiopresident luid applaus op van het separatistische deel van regioparlement en bijtende kritiek van de rest. Met zijn halfslachtige beslissing liet Puigdemont de onzekerheid over de toekomst van Catalonië voortbestaan.

Puigdemont lijkt voor het zogenoemde ‘Sloveense model’ te kiezen waarbij er de komende tijd nog ruimte en tijd is voor onderhandeling en bemiddeling over hoe Catalonië er precies uit moet gaan zien. De voormalige Joegoslavische deelrepubliek Slovenië riep in 1991 na een referendum de onafhankelijkheid uit maar schortte deze gelijk op om te kunnen onderhandelen met de moederstaat. Na een korte oorlog, bijna vijftig doden en grote westerse druk op Joegoslavië werden de Slovenen uiteindelijk onafhankelijk.

De centrale regering van premier Mariano Rajoy heeft talloze malen herhaald dat er wat haar betreft simpelweg niet te praten valt over afscheiding van Catalonië – op wat voor manier dan ook. Rajoy voelt ook niets voor internationale bemiddeling.

Het ligt voor de hand dat ‘Madrid’ met maatregelen zal komen om het voornemen van Puigdemont tegen te gaan. In het uiterste geval zou de nationale regering op basis van het zogenoemde artikel 155 de autonomie van Catalonië via de landelijke senaat op kunnen schorten. Ze zou dan zelf in de regio de macht in handen nemen. De voorbij weken werd de regio al deels onder curatele gesteld. Zo heeft ‘Madrid’ nu al de controle over de uitgaven. Voorts zijn er zo’n tienduizend agenten afkomstig uit andere delen van Spanje die helpen de orde te bewaren.

De strijd voor een eigen staat wordt gevoerd door een bijzonder gelegenheidsverbond van centrum-rechts, anti-kapitalisten, Catalaanse activisten en linkse republikeinen.

Gespannen sfeer op straat

De aankondiging van Puigdemont liet de bevolking van Catalonië vooralsnog in verwarring achter. Op de dag waar velen al jaren naar hadden uitgekeken en anderen juist voor vreesden, hing al vroeg in de middag een gespannen sfeer rondom het Catalaanse parlement. Straten rondom het omliggende Parc de la Ciutadella waren afgesloten voor verkeer en talloze agenten van de Catalaanse politie bewaakten het gebouw van de volksvertegenwoordigers. Daarbinnen deed een recordaantal van bijna duizend nationale en internationale journalisten verslag van het ingelaste debat. Catalonië was voor even centrum van het wereldnieuws.

Hoofdrolspeler Carles Puigdemont stapte om 17.05 uur met een flauwe glimlach het ‘Parlament’ binnen. Even daarvoor had Donald Tusk, de Poolse voorzitter van de Europese Raad van regeringsleiders, hem persoonlijk via Twitter gevraagd „geen beslissingen aan te kondigen die de dialoog onmogelijk zouden maken”.

Helikopters van de politie cirkelden boven een massa van voor- en tegenstanders, die zich inmiddels buiten de hekken van het parlement had geformeerd. De Massabeweging had voor duizenden independentistas nabij de Arc de Triomf twee grote schermen opgehangen. Even verderop verzamelde zich voor Estació de Francia aanhangers van protestbeweging Recortes Zero (Nul bezuinigingen) die het verboden referendum van 1 oktober als on-democratisch afwezen. Zelden of nooit zal de spanning over de uitkomst van een regionaal debat zo hoog opgelopen zijn als dinsdag in Barcelona.

Alles draaide vooraf om één vraag. Zou Puigdemont eenzijdig de onafhankelijkheid van Catalonië durven uitroepen? Daar kwam dus geen eensluidend antwoord op.

Catalanen reageren verheugd als ze regioleider Puigdemont horen zeggen dat Catalonië recht heeft op onafhankelijkheid.

Foto Ivan Alvarado/Reuters
Foto Ivan Alvarado/Reuters
Catalanen reageren eerst verheugd als ze regioleider Puigdemont horen zeggen dat Catalonië recht heeft op onafhankelijkheid, en vervolgens teleurgesteld als hij het besluit meteen daarna weer opschort.
Foto Ivan Alvarado/Reuters

Ogenschijnlijke verdeeldheid

De plenaire zaal stroomde voor het aanvangstijdstip van 18.00 uur vol, maar al snel werd duidelijk dat de zitting met een uur zou worden vertraagd. De kopstukken van de sepratistische partijen hadden afgesproken eerst in een achterafkamertje, buiten het zicht van het publiek, bijeen te komen. Direct begonnen tal van media te speculeren. Sommige bronnen stelden dat sprake zou zijn van internationale bemiddeling, anderen dat er meningsverschillen waren ontstaan tussen de gematigde separatisten van de regeringscoalitie Junts pel Sí en haar veel radicalere gedoogpartner CUP.

Om 19.11 uur opende parlementsvoorzitter Carme Forcadell de vergaring. Ze gaf vrijwel direct het woord aan Puigdemont. Zoals aangekondigd hield hij een betoog over de politieke consequenties die de uitslag van het referendum zal hebben – eerst in het Catalaans en later kort in het Spaans. Meer dan 90 procent van de 2,2 miljoen stemmers zou volgens gegevens van de regioregering voor afscheiding van Spanje hebben gekozen. Puigdemont noemde het resultaat „historisch en exceptioneel”.

Puigdemont herhaalde opnieuw dat het referendum wat hem betreft bindend is. Maar kennelijk nog niet bindend genoeg om direct de republiek Catalonië uit te roepen.