Column

De wereld van Krijg Nou Tieten heeft geen uit-knop

Zap

Krijg Nou Tieten gaat over vrouwen die het BRCA-1- of BRCA-2-gen dragen. Het standaard advies voor hen luidt: eierstokken en eileiders te laten verwijderen en borstamputatie „goed te overwegen”.

Krijg nou tieten: Mylène Poel met haar dochter in de pruikenwinkel.

Er waren genoeg momenten waarop ik maandagavond de impuls moest onderdrukken om Krijg nou tieten (Avrotros) af te zetten. Dat lag niet aan de kwaliteit van de documentaire – al vond ik de twee exploderende borstvormige zandheuvels aan het begin een wel heel basale verbeelding van de gedachte dat het BRCA-gen een soort tijdbom is. De werkelijke reden waarom je wilt stoppen met kijken, schuilt in de stille hoop dat ellende die van je tv verdwijnt, ook in het echt ophoudt te bestaan.

Maar de wereld heeft geen uit-knop. De statistiek achter Krijg nou tieten is helder en stemt droevig. Vrouwen die het BRCA-1- of BRCA-2-gen dragen hebben tussen de 60 en 80 procent kans om borstkanker te krijgen en een sterk verhoogde kans op eierstokkanker. Het standaard advies is nu om eierstokken en eileiders te laten verwijderen en borstamputatie „goed te overwegen”. Kinderen van een drager (man of vrouw) hebben 50 procent kans op het gen. Mary-Claire King, de ontdekker van BRCA, benadrukt dat niemand aan erfelijke borstkanker zou hoeven sterven als iedereen zich zou laten testen, maar de film laat vooral zien hoe deprimerend zwaar het traject is dat volgt op een ongunstig testresultaat.

Annemiek Brumsteede en Deborah van der Starre, al jaren bevriend, besloten de documentaire over BRCA te maken toen ze vrijwel tegelijkertijd ziek werden en Brumsteede wel BRCA-drager bleek te zijn en Van der Starre niet. Via Facebook kwamen ze in contact met vrouwen die het gen droegen – binnen de kortste keren hadden ze dertig mensen die aan hun film mee wilden werken. Die bevat veel doktersbezoeken en andere scènes die verwant zijn aan wat we kennen uit andere medische programma’s. Zoals die waar Mylène Poel in het bijzijn van haar dochter een pruik uitzoekt. Dat gaat lacherig, met dochterlijke opmerkingen als: „Die is echt extreem deftig!” De moeder, even later tegen haar dochter: „Je kan ook té eerlijk zijn.” Maar het giechelen is verstomd als er eenmaal een pruik is gekozen en Poel besluit dat het haar dat ze nog heeft er meteen af mag. Daar krijgt ze het te kwaad van – en haar dochter ook.

De scène tekent wat uiteindelijk vooral een film is over intermenselijke verhoudingen. Het is een soort dubbele straf: als je ziek bent geworden en die ziekte erfelijk blijkt te zijn, kun je niet eens wegkruipen met je verdriet. Je familie kan het gen immers ook hebben. Nadat je het onderwerp bent geweest van slecht-nieuwsgesprekken, moet je ze vervolgens zelf ook voeren.

„Het was alsof ik haar een messteek gaf”, zegt Marianne Knudsen over het moment waarop ze haar zus vertelde dat ze BRCA-drager was. Moeizame gesprekken van een ander soort voert de twintiger Tiffany Westerwoudt, die haar borsten preventief liet verwijderen: „Of het nu bij de eerste, de tweede of de derde date is – je moet het vertellen.” Het resultaat valt niet altijd mee. „Ze vinden het lastig, over het algemeen. Dat iets wat bij een vrouw hoort er niet bij zit en dat je dat vrijwillig hebt gedaan.”

Een groep gendragende familieleden komt bijeen, die allemaal vertellen wat ze hebben laten doen of niet. Want wat als je nog kinderen wilt? Die ook weer 50 procent kans op het gen hebben? In de film is te zien hoe de kinderen van Mylène Poel zich laten testen. Een zoon en een dochter, allebei 50 procent kans. Maar ook aan het slot van Krijg nou tieten heeft het lot geen medelijden: beiden blijken drager van het gen. Dit verhaal is nog niet afgelopen.