Meeste personeel ouderenzorg kampt met stress en schuldgevoel

Werkdruk in de ouderenzorg

Er is al een personeelstekort in de ouderenzorg, terwijl het aantal ouderen rap stijgt. Zorgverleners kunnen het werk amper aan, toont een enquête.

Foto Ilvy Njiokiktjien

Te veel extra diensten, onvoldoende tijd voor patiënten en veel klusjes die weinig met de zorg te maken hebben. Na onderwijzers doen ook verpleegkundigen en verzorgenden in de ouderenzorg opnieuw hun beklag over de toenemende druk in hun sector. Meer dan driekwart van hen zegt in een enquête van beroepsorganisatie V&VN privé te lijden onder het vele werk.

De meest gehoorde klacht onder de ruim zeventienduizend respondenten is stress. Daarnaast heeft meer dan de helft van de ondervraagde leden last van een schuldgevoel richting patiënten, cliënten of de thuisomgeving. „Ik werk soms 46 uur terwijl mijn contract 24 uur is”, zegt één van hen. „Mijn werk-privé is helemaal uit balans.”

  1. Wat is de oorzaak?

    Het aantal ouderen dat zorg nodig heeft, loopt snel op, maar de hoeveelheid zorgverlenend personeel stijgt niet mee. Volgens schattingen van Actiz, de koepelorganisatie voor ondernemers in de ouderenzorg, komt de sector nu al 25.000 werknemers tekort. De komende jaren zijn zelfs 100.000 tot 125.000 extra medewerkers nodig om de stijgende vraag aan te kunnen.

    Veel van de ondervraagde verplegenden en verzorgenden geeft aan die tekorten nu al duidelijk te merken. Bijna tweederde draait extra diensten en ongeveer de helft werkt met kleinere teams dan gebruikelijk. Zo’n 64 procent meent dat de kwaliteit van de zorg daardoor afneemt. Er is te weinig tijd voor hulpbehoevenden en door de haast worden fouten gemaakt.

    Lees ook: Wanneer doet een verpleeghuis het goed? NRC ging vorig jaar op pad met een inspecteur

    Extra frustrerend vinden de respondenten dan ook dat ze veel tijd kwijt zijn aan randzaken. Een meerderheid hekelt de vele onnodige administratieve taken die op de schouders van verplegenden terechtkomen. Ook moeten ze klusjes opknappen die niets met zorg te maken hebben, zoals het soppen van rolstoelen, strooien bij gladheid of strijken.

  2. Dus er moet personeel bij?

    Ja, maar zo gemakkelijk gaat dat niet. De aanwas vanuit opleidingen is volgens branchevereniging V&VN te beperkt om alle tekorten op te vullen. Dat komt mede doordat veel hogescholen de laatste jaren een beperkt aantal studenten toelieten tot de opleidingen verpleegkunde, vanwege het geringe aantal stageplekken in de sector.

    „Je moet dus proberen om mensen die de zorg hebben verlaten terug te halen”, zegt Sonja Kersten, directeur van V&VN. „Daarnaast moet je proberen zij-instromers het vak in te krijgen.” Essentieel daarbij zijn betere salarissen, meer perspectief voor jongeren en betaalde opleidingen voor zij-instromers, stellen de respondenten.

  3. Hoe denken de werkgevers daarover?

    Koepelorganisatie Actiz zegt zich te herkennen in de uitkomsten van de enquête. Ook uit eigen onderzoeken blijkt dat werknemers in de ouderenzorg te kampen hebben met toenemende druk, zegt vicevoorzitter Jacqueline Joppe. Om die reden heeft Actiz met onder meer de bonden, het onderwijs en het ministerie een actieplan opgesteld.

    Onderdeel van dat plan is onder meer het vergroten van het aantal zij-instromers, maar ook het enthousiasmeren van jongeren. Om dat te bereiken moeten de voorwaarden voor personeel goed zijn, vindt ook Joppe. „Mensen moeten een substantieel contract kunnen krijgen, iets wat er heel lang niet in zat voor werknemers die net aan het werk gingen.”

  4. Maar er is toch net extra geld in de ouderenzorg gestoken?

    Klopt, door de invoering van hogere kwaliteitseisen aan verpleeghuizen krijgt de sector er vanaf 2021 structureel 2,1 miljard euro bij. Dat bedrag is onder meer bedoeld voor het aantrekken van veertigduizend extra medewerkers. Maar die impuls is alleen bedoeld voor verpleeghuizen, niet voor thuishulp en ook niet voor ziekenhuizen, waar de spoedeisende hulp de laatste tijd steeds vaker „overspoeld” raakt door de toestroom van ouderen.

    „Ik weet dat het een beetje klinkt als rupsje-nooit-genoeg”, zegt vicevoorzitter Joppe van Actiz. „Maar we krijgen te maken met een verdubbeling van het aantal tachtigplussers. Die hebben allemaal zorg nodig. Dat hebben we nou eenmaal zo afgesproken in dit land.”