KPN wil heel graag superieur zijn

KPN staat onder grote druk. De omzet daalt en de schulden wegen zwaar. Het supersnelle 4G voor mobiel internet brengt redding. Hopelijk.

AMSTERDAM - (VLNR) Burgermeester Eberhard van der Laan van Amsterdam, KPN-topman Eelco Blok en minister Henk Kamp van Economische Zaken slaan op de rode knop om het 4G netwerk in de Randstad te introduceren. ANP OLAF KRAAK

Redacteur Technologie

Amsterdam. Een moedige strategische beslissing. Zo noemde minister Henk Kamp van Economische Zaken (VVD) de 1,35 miljard euro die KPN neertelde voor mobiele frequenties.

Strategisch, omdat het telecombedrijf de komende zeventien jaar mobiele abonnementen kan blijven verkopen. En moedig, omdat de investering hoger uitpakte dan KPN ooit had gedroomd. Na de frequentieveiling – onder auspiciën van Economische Zaken – moest KPN daarom in het dividend snijden. Alweer.

Nu volgt nóg een rekening voor beleggers: een claimemissie van 4 miljard euro om KPN uit zijn benarde schuldenpositie te verlossen, die mede ontstond dankzij de veiling.

Minister Kamp drukte gisteren in KPN’s zendmast in Amsterdam op een rode knop om het 4G-netwerk symbolisch te starten. KPN-topman Eelco Blok keek trots toe. Hem is er alles aan gelegen dat KPN als eerste provider een snelle mobiele dataverbinding aanbiedt. Zo wil KPN technische superioriteit en marktleiderschap uitstralen.

Blok trekt na afloop zijn telefoon uit de binnenzak om te demonstreren hoe razendsnel het nieuwe 4G-net kan downloaden. „Kijk eens: 57 megabit per seconde.” Maar is het niet vreemd dat uitgerekend de minister van Economische Zaken het 4G-net opent, terwijl KPN veel kritiek had op de veilingvoorwaarden? De KPN-topman: „Dat is nu een gepasseerd station.”

Blok houdt niet van terugkijken. Begrijpelijk, gezien de lange lijst tegenvallers die KPN in de afgelopen twee jaar te verwerken kreeg. Hij grijpt 4G („een nieuw tijdperk”) aan om te bewijzen: dat hij de juiste man is om KPN te blijven leiden.

Eelco Bloks positie is niet onomstreden. Het telecombedrijf heeft, sinds hij april 2011 de leiding overnam van Ad Scheepbouwer, veel tegenslag gekend. De koers kelderde van 12 naar 4 euro en sloot gisteren op 3,45. KPN’s val is gedeeltelijk te wijten aan externe omstandigheden: dalende omzet, omdat klanten sms inruilen voor gratis internetdiensten, strengere regels voor tarieven, economische terugval.

Maar KPN heeft zichzelf ook wat te verwijten. Het keerde jarenlang vorstelijk dividend uit. Nu merken aandeelhouders dat het dividend telkens wordt bijgesteld als er weer een grote investering is gedaan. In 2011 kocht KPN nog voor 1 miljard euro aan eigen aandelen in. Dat geld was goed van pas gekomen voor de extra uitgaven aan mobiele frequenties. Of om deze claimemissie te voorkomen.

Blok heeft in het begin niet te hard willen breken met het beleggersvriendelijke beleid van zijn voorganger Ad Scheepbouwer. Niet zo vreemd, als je bedenkt dat Blok (dit jaar viert hij zijn dertigjarig jubileum) vergroeid is met KPN. Hij is sinds 2004 lid van de raad van bestuur. Blok overleefde de hevige interne opvolgingsstrijd en voorkwam dat de raad van commissarissen een topman van buiten aantrok.

Maar vaak vergt het juist iemand van buitenaf om ingrijpende beslissingen te nemen. Neem de strategie van die andere Nederlandse topman die in april 2011 begon: Frans van Houten van Philips. Van Houten heeft Philips-bloed, maar hij werkte vijf jaar elders, onder meer bij NXP, producent van halfgeleiders.

Toen hij terugkeerde als topman schreef Van Houten in 2011 meteen 1,3 miljard verlies af. Ook zette hij Philips’ tv-divisie buiten de deur, iets waar voorganger Kleisterlee de vingers niet aan wilde branden. Vorige week maakte Philips bekend dat het de entertainmenttak afstoot. Dat soort beslissingen vergt afstand.

Eerst het zuur, dan het zoet; dat is de bekende truc waarmee nieuwe leiders hun resultaten proberen op te poetsen. Het werkte bij Philips, waar het aandeel halveerde en daarna steeg tot het niveau van april 2011.

Van zo’n comeback kan KPN vooralsnog alleen dromen. Eelco Blok greep wel in toen hij begon; hij sloeg in 2011 alarm over dalende sms-inkomsten en kondigde een reorganisatie aan die 5.000 banen kostte. Maar na die eerste tegenvaller volgden er meer: krimpende omzet, mot met toezichthouders en het vertrek van financieel directeur Carla Smits-Nusteling. Zij kon zich niet vinden in de koers van KPN en bleek geen droomduo met Blok, die volgens zijn officiële biografie „altijd wil winnen”.

Dat ook de aandeelhouders weinig vertrouwen hebben in KPN’s koers, bleek toen het bod van de Mexicaanse telecomgigant América Móvil vorig jaar toch werd geaccepteerd, ondanks protesten van KPN. Nu zit KPN klem: de mobiele netten, E-Plus (Duitsland) en BASE (België) zorgen voor de belangrijkste omzetgroei, terwijl de Nederlandse markt tegenvalt. De verkoop van E-Plus en BASE liep mis. De nieuwe grootaandeelhouder América Móvil vindt KPN juist interessant vanwege de Europese connecties. Het is voor KPN en voor Eelco Blok te hopen dat 4G een nieuwe start is.

    • Marc Hijink