Opinie

Genees Schiphol van groeistuipen en kies voor milieu en mens

Klimaatafspraken en de leefbaarheid in het oosten van ons land mogen niet wijken voor het plan om pretvluchten van Schiphol in Lelystad op te vangen, vindt .

Drukte op luchthaven Schiphol. Foto Robin Utrecht / ANP

In 2019 moet vliegveld Lelystad een deel van de vakantievluchten van Schiphol overnemen. Daarvoor worden nieuwe vliegroutes gepland. In het overvolle luchtruim van Nederland is dat niet simpel. Als voorlopige oplossing is een truc bedacht: we laten de verkeersvliegtuigen naar Lelystad gewoon onder het drukke overige verkeer vliegen. Bewoners van Oost- en Midden-Nederland worden daardoor geconfronteerd met verkeersvliegtuigen die over grote afstanden laag vliegen.

De plannen betekenen meer lawaai en luchtvervuiling in nu nog rustige gebieden (onder andere stiltegebied en Natura 2000-gebied de Veluwe). Dorpen en steden worden weliswaar gemeden door de vliegroutes, maar de ruimte daartussen is ook niet leeg! Ook de veiligheid is in het geding. Door meer vliegbewegingen wordt de kans op ongelukken ook groter. Op lage hoogte heeft een piloot minder tijd om in te grijpen bij incidenten. Het verschuiven van vliegroutes heeft weinig zin – dat is alleen maar het verschuiven van het probleem.

Dat leidt tot felle maar zinloze discussies over de details van ligging en hoogte van de routes tijdens de informatieavonden die door het ministerie van Infrastructuur en Milieu worden georganiseerd. Zinloos, omdat de noodzaak van uitbreiding van het luchtverkeer van het ministerie niet ter discussie gesteld mag worden. Bewoners worden daarmee voor een voldongen feit gesteld. Voormalig minister Hans Alders, die het hele proces regelt via zijn ‘Alderstafel’ (een regelmatig overleg over de ontwikkeling van de luchtvaart in zijn omgeving), slaat de discussie onmiddellijk dood door te beweren dat het allemaal veel te belangrijk is voor de economie.

Het is geen vaststaand feit dat ten behoeve van de economie de luchtvaart in Nederland moet doorgroeien

Toch is er is reden genoeg om deze keuze voor meer vliegen, jaren geleden genomen, nog eens goed te overdenken. Het is geen vaststaand feit dat ten behoeve van de economie de luchtvaart in Nederland moet doorgroeien.

Nederland heeft onlangs een klimaatakkoord getekend. Met goede redenen – als land waarvan het grootste deel van de economie beneden de zeespiegel ligt, hebben we veel te verliezen bij een opwarmend klimaat. Het ongelimiteerd laten doorgroeien van het aantal pretvluchten, waaronder dagjes shoppen in Londen, past daar niet bij. Het zal ervoor zorgen dat het nog moeilijker wordt dan het nu al is om aan de klimaatafspraken van Parijs te voldoen. Daarvoor moeten andere sectoren in de economie dan weer bloeden.

Vervuiler betaalt niet

In de luchtvaart geldt: de vervuiler betaalt niet. De brandstof is belastingvrij, ticketprijzen zijn btw-vrij, en evenmin wordt er betaald voor de overlast van het vliegverkeer voor omwonenden. Integendeel, er is een moordende concurrentieslag gaande tussen de prijsvechters in de luchtvaart, waar milieu en klimaat de dupe van zijn. Zelfs de zo hoog geroemde veiligheid van de luchtvaart staat onder druk, gezien de protesten van piloten van een van de bekendste prijsvechters in 2013, en de recente uittocht van piloten bij deze maatschappij.

Als we nu eens besluiten om de overlast en klimaatgevolgen wel door te gaan berekenen in de ticketprijs? Dan remt de groei van het aantal vluchten zichzelf, en hoeven we ons niet in gevaarlijke bochten te wringen met nog meer vliegtuigen in ons overvolle luchtruim. Onze kleinkinderen zullen ons dankbaar zijn voor een beetje minder opwarming.

Slecht voor de economie? Ach kom. Zijn de mensen er voor de economie of is de economie er voor de mensen? Leuk winkelen kun je ook in Amsterdam of Deventer, daarvoor hoef je niet naar Londen. En wat is de economische schade aan milieu, klimaat, rust, ruimte en gezondheid? Spotgoedkoop vliegen, en de gevolgen daarvan op de rest van de maatschappij afwentelen is 19de-eeuws economisch denken. Bovendien zijn er voor veel vluchten goede alternatieven, zoals de trein. Die alternatieven hebben nu te lijden onder oneerlijke concurrentie van met belastingtarieven gesubsidieerde luchtvaart.

Het onbespreekbaar houden van de groei van het luchtverkeer is bovendien bijzonder contraproductief. Het kan wel waar zijn dat het besluit al jaren geleden genomen is, maar dat wil niet zeggen dat het een gepasseerd station moet blijven. Het voelt als een besluit dat voorgekookt is door een machtige luchtvaartlobby in Den Haag, die op de ministeries veel beter de weg weet dan de burgers om wier woonomgeving het gaat. Dit vergroot het gevoel van onmacht bij die burgers en is een recept voor heel veel tegenstand en meer wantrouwen. Juist nu de directe gevolgen voor een groot deel van Nederland zo zichtbaar worden, is er alle reden om ons opnieuw af te vragen of we dit wel willen.

Lees ook het pleidooi van hoogleraar Zef Hemel voor het verplaatsen van Schiphol naar Lelystad.