De ‘aflosboete’ is nu al een splijtzwam

Fiscale compensatie huizenbezitters

Vooral in VVD-kringen is er kritiek op het voornemen van het nieuwe kabinet om de aftrekmogelijkheid voor huiseigenaren af te schaffen.

Foto Getty Images

Vijf jaar geleden duurde het twee dagen voor er grote ophef kwam over het gepresenteerde regeerakkoord van de VVD-PvdA-coalitie Rutte II. Die ging over de introductie van de inkomensafhankelijke zorgpremie. Na grote druk uit de VVD-achterban werd dat plan tien dagen later schielijk ingetrokken.

Dit keer is er al vóór de deze dinsdagmiddag verwachte presentatie van het regeerakkoord consternatie ontstaan over een voornemen van de nieuwe regering. En weer komt de kritiek uit VVD-kringen.

Zondagavond liepen twee voormalige VVD-kopstukken, Hans Wiegel en Frans Weisglas, in het AD te hoop tegen het plan om fiscale compensatie voor huizenbezitters met een (bijna) afgeloste hypotheeklening af te schaffen. „Een hoogst merkwaardige maatregel”, sprak oud-partijleider Wiegel. „Het is onjuist om mensen te straffen voor het aflossen van hun hypotheek”, zei Weisglas. Voormalig fractievoorzitter van de ChristenUnie Leen van Dijke sloot zich daarbij aan. Ook 50Plus, dat vreest dat het afschaffen van de ‘Hillen-regeling’ vooral ouderen zal treffen, protesteerde in het AD tegen deze „aflosboete”.

Maandag volgde een protestbrief van de Vereniging Eigen Huis (VEH) aan de vier beoogde regeringspartners, VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. De belangenvereniging maakt zich daarin boos over „de onbetrouwbaarheid van de overheid”.

Breder woningmarktbeleid

De voorgenomen maatregel behelst het gefaseerd afschaffen (in een periode van twintig jaar tijd) van de wet-Hillen. Die wet stelt huiseigenaren met een (bijna) afgeloste hypotheek vrij van het zogeheten ‘eigenwoningforfait’. Dit forfait is een percentage van de woningwaarde. Met dat bedrag wordt het belastbaar inkomen van de huiseigenaar verhoogd. Een vrijstelling daarvan betekent dus het betalen van minder belasting.

Het besluit tot afschaffen past in het bredere woningmarktbeleid van het nieuwe kabinet waarbij de hypotheekrenteaftrek de komende jaren fors wordt beperkt in combinatie met een lagere inkomstenbelasting en een (kleine) verlaging van het eigenwoningforfait.

De wet-Hillen was in 2005 juist ingevoerd om huizenbezitters met een afgeloste hypotheekschuld te compenseren voor de lastenverzwaring via het eigenwoningforfait. Als deze aftrekmogelijkheid nu weer wordt afgeschaft, zullen woningeigenaren met een afgeloste hypotheek straks meer belasting gaan betalen, afhankelijk van de waarde van de woning.

Voor de meeste huizen – met een waarde tussen de 75.000 en 1,06 miljoen euro – ligt het eigenwoningforfait nu op 0,75 procent. Dat zal naar verluidt door het nieuwe kabinet worden verlaagd tot 0,6 procent – een lastenverlichting. Bovendien hebben de meeste huizenbezitters praktisch geen last van deze heffing: die wordt (nu nog) ruimschoots gecompenseerd door de hypotheekrenteaftrek, doorgaans een aanmerkelijk hoger bedrag.

De wet-Hillen, vernoemd naar toenmalig CDA-Kamerlid Hans Hillen, stamt uit de tijd waarin de aflossingsvrije hypotheek populair was. Initiatiefnemer Hillen wilde voorkomen dat met name ouderen zonder geld voor gezondheidszorg kwamen te zitten en bedacht de regeling als financiële prikkel om meer en sneller af te lossen. Dat deze regeling nu weer overboord dreigt te worden gegooid, steekt de Vereniging Eigen Huis. „De overheid heeft jarenlang het aflossen van hypotheekschuld gestimuleerd”, zegt woordvoerder Hans André de la Porte. „Mensen voelen zich nu bedonderd.”

De beoogde nieuwe regering zet het mes in de hypotheekrenteaftrek. Maar de basis werd al in 2013 gelegd door de VVD.

Vooral ouderen

Volgens de VEH gaat het om een groep van een miljoen mensen die van de wet-Hillen gebruikmaken, op een totaal van 4,3 miljoen Nederlandse koopwoningen. Johan Conijn, hoogleraar woningmarkt aan de Universiteit van Amsterdam, noemt die schatting „aan de hoge kant”. Volgens hem zijn er ongeveer 600.000 huishoudens met een eigen huis zonder hypotheek. De groep huizenbezitters die al een groot deel van hun hypotheeklening hebben afgelost, is volgens hem aanmerkelijk kleiner.

Sinds 2013 is het aflossen van hypotheekschuld wettelijk verplicht. Omdat de groep ‘aflossers’ daarmee automatisch toeneemt, zou de Hillen-regeling een steeds groter beslag op de overheidsfinanciën leggen.

Het afschaffen van de wet-Hillen zou op termijn 1 miljard euro aan extra inkomsten moeten opleveren. Hoe de koopkrachteffecten van deze op papier forse lastenverzwaring precies zullen uitvallen, is niet te zeggen. Daarvoor moeten alle fiscale maatregelen worden meegewogen.

Dat er, behalve door 50Plus, van de kant van de aankomende oppositie nog maar weinig boegeroep klonk over de voorgenomen afschaffing van de wet is niet zo verwonderlijk. Partijen als de SP en de PvdA hadden dezelfde maatregel in hun verkiezingsprogramma’s staan.

Wie nu niet aflost op zijn hypotheek, moet nadenken over het prijskaartje later, meent De Nederlandsche Bank. DNB voorziet problemen met aflossingsvrije hypotheken.