Cultuur

Interview

Interview

Overwinningstoespraak van de Portugese president Rebelo de Sousa in 2016.

Foto Patricia de Melomoreira/AFP

‘Tegen alle verwachtingen in groeit en bloeit Portugal weer’

Marcelo Rebelo de Sousa, president van Portugal

De Portugese president is van dinsdag tot donderdag gastheer bij het staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima aan Portugal. ‘We zijn weer een land met potentie geworden.’

Als Marcelo Rebelo de Sousa (68) door de tuin van het Belémpaleis loopt, zwaait hij naar de mensen die beneden op straat op de bus wachten. Hij is ‘the People’s President’: wars van protocol. Rebelo de Sousa begeeft zich vaak onder de mensen en maakt selfies met ze. Het maakt hem populair onder alle lagen van de bevolking. „Ach, als alles goed gaat, ben je snel geliefd”, zegt Rebelo de Sousa met een glimlach. „We komen van heel ver, maar de toekomst ziet er weer hoopvol uit in Portugal. Tegen de verwachting van velen in groeit en bloeit het weer.”

Hoe anders was dat vijf jaar geleden toen het Zuid-Europese land een noodkrediet van 78 miljard euro moest aanvragen. De financiële crisis trof het land in het hart. Veel jongeren emigreerden. „Dat was heel pijnlijk, maar begrijpelijk. Alles liep terug. De publieke schuld was enorm. Banken vielen om. Harde maatregelen waren nodig. Mensen waren heel pessimistisch en vroegen zich af of Portugal er ooit wel weer bovenop zou komen. Toen dat beetje bij beetje lukte, bleven velen nog steeds afwachtend”, stelt Rebelo de Sousa, sinds maart 2016 president van Portugal.

De populaire Rebelo de Sousa werd direct al in de eerste ronde gekozen. De kiezers zagen in de kritische, conservatieve denker een ideaal tegenwicht voor de linkse regering van premier António Costa. De socialist was een half jaar daarvoor – na een heel snelle val van een nieuwe rechtse regering – aangetreden met de steun van ‘Het Linkse Blok’ en de communisten. „De argwaan was enorm”, legt Rebelo de Sousa uit. „De communisten stonden hier altijd buiten het systeem. Die waren tegen de euro, tegen maatregelen van de Europese Unie en zagen weinig in de NAVO. Als ik in het buitenland kwam, vroegen ze me direct hoe dat nu ging met die communisten. Of ze als de Russische bolsjewieken het paleis zouden bezetten. Eigenlijk verwachtte niemand dat deze samenwerking zou functioneren.”

De president nam een afwachtende houding aan en gunde de regering tijd. „Ik ben jarenlang actief geweest als politiek analist. Ik heb geleerd niet al te snel conclusies te trekken. Het lukte de regering wonderwel de begrotingen door het parlement te krijgen. Stapje voor stapje werd een einde gemaakt aan de bankencrisis. De economie groeit nu met 2,5 procent en de werkloosheid is gedaald naar 9 procent. We zijn weer een land met potentie. Kijk bijvoorbeeld naar het toerisme. Dat is booming.”

Europees kampioen

Er kwam ook een ander, onverwacht succes. In de zomer van 2016 werd Portugal tegen alle verwachtingen Europees kampioen voetbal, António Guterres werd gekozen tot secretaris-generaal van de Verenigde Naties en Salvador Sobral won afgelopen mei met zijn liedje Amar pelos dois het Eurovisie Songfestival. „Dat was veel goed nieuws in korte tijd. Dat Portugal in Parijs kampioen werd, maakte veel los. De één miljoen Portugezen in Frankrijk gaven ons team geweldige steun. Hier in Lissabon was er groots feest. Ik heb het team hier ontvangen in de tuin”, hij wijst naar een eeuwenoude tafel waar Ronaldo en zijn ploeggenoten spontaan op gingen dansen.

Voor de president was ‘100 jaar Fátima’ misschien wel zijn persoonlijke hoogtepunt. Afgelopen mei werd herdacht dat precies honderd geleden Maria zou zijn verschenen in het stadje Fátima. „Ik ben zeer katholiek opgevoed. Het bezoek van de paus was heel bijzonder voor mij”, legt hij uit. „Fátima zorgt voor een heel positief effect. Mensen van over de hele wereld komen ernaartoe. Of je nu gelooft in de verschijningen of niet, het is een heel bijzondere plek. Voor mij heeft Fátima altijd veel betekend. Het staat voor vrede. Maar ook voor het voeren van een constante dialoog over het leven. Als president vind ik het heel belangrijk te zorgen voor sociale cohesie.”

Met verbazing volgt Rebelo de Sousa dan ook het conflict in buurland Spanje over de toekomst van Catalonië. „Ze praten daar helemaal niet met elkaar hè?”, zegt hij vragend. „Portugal is een natiestaat. Dergelijke problemen hebben wij daardoor niet. Natuurlijk zijn er verschillen tussen mensen uit Porto, Lissabon, Madeira en de Azoren. Maar we spreken allemaal Portugees en hebben dezelfde geschiedenis. Dat zorgt voor verbondenheid. En die is al eeuwen heel sterk in Portugal. Mede met de hulp van Nederland zijn we in de zeventiende eeuw onafhankelijk geworden [van Spanje].”

Rebelo de Sousa prijst de banden tussen Portugal en Nederland en hoopt dat het staatsbezoek van koning Willem-Alexander en koningin Máxima het begin wordt van een inniger relatie tussen de twee landen. „Ik weet dat ze maar twee van dit soort bezoeken per jaar doen. Daarom heb ik ze al maanden geleden uitgenodigd te komen. We hebben als kleine landen veel met elkaar gemeen. We weten hoe belangrijk de oceanen zijn die we bevaren hebben. Portugal en Nederland zijn allebei pro Europa. Het wordt niet alleen een ceremonieel bezoek. We proberen op allerlei gebieden afspraken te maken. Zo zijn er businessmeetings, maar worden ook sociale projecten bezocht.”

Drank en vrouwen

Rebelo de Sousa maakt er geen punt van dat de Nederlandse minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem dit voorjaar als voorzitter van de Eurogroep in een interview een sneer plaatste aan het adres van Zuid-Europese landen door te stellen dat je niet „geld aan drank en vrouwen kunt uitgeven en vervolgens om hulp kunt vragen.” Premier Costa vroeg om zijn ontslag. Rebelo de Sousa lacht en zegt: „In de beste families is onenigheid. Ik heb ook weleens ruzie gehad met mijn broers. Daar kom je later weer samen uit. Zo is dat ook in Europa. Het is van belang bij elkaar te blijven. Ik begrijp dat Frankrijk en Duitsland samen dromen van een sterk Europa. Maar wij zijn iets realistischer. We willen heel graag dat de sociale pijler belangrijk blijft. Dat je elkaar met liefde helpt als een familielid echt in nood zit.”