Is het eng bij een kerncentrale?

Omwonenden kerncentrales

Deze en volgende week ontvangen ruim een miljoen huishoudens een doosje met jodiumpillen tegen radioactieve straling.

Een ongeval in een kerncentrale met rampzalige gevolgen is niet het eerste waar je aan denkt als je in Gorinchem woont. Is dit een grap, dachten sommige mensen bij het lezen van de brief over jodiumtabletten die ze vorige week in de bus kregen. „Ik weet niet wat ik er van moet denken”, zegt Marjo den Breejen, moeder van drie kinderen. „Het is een beetje beangstigend.”

De meeste inwoners van Gorinchem, aan de Merwede, weten natuurlijk wel dat er ergens in Nederland en in de ons omringende landen kerncentrales staan. Maar dat ze kennelijk zó dichtbij wonen dat ze in geval van een nucleair incident geacht worden hun kinderen onder de achttien jaar oud jodiumtabletten te geven om de kans op schildklierkanker als gevolg van radioactiviteit te verkleinen – dat beseffen ze niet. Althans niet de mensen die we op straat erover aanspreken, in de omgeving van het Beatrix Ziekenhuis in de Zuid-Hollandse vestingstad.

Vorige week kregen 1,2 miljoen huishoudens binnen een straal van honderd kilometer van een kernreactor een kaart in de brievenbus, met de aankondiging dat ze deze en volgende week een doosje jodiumpillen konden verwachten.

Nederland beschikt sinds 1987 over een landelijke voorraad jodiumpillen. Die wordt in Zoetermeer bewaard. Maar als zich een ongeval voordoet – in Borssele, Delft en Petten, of in de Belgische centrales van Doel, Mol en Tihange, of de Duitse centrale in Emsland – dan verdient het de voorkeur de pillen aan huis te verspreiden, zodat je ze direct bij de hand hebt. „Dat scheelt kostbare tijd”, aldus een folder van minister Schippers (Volksgezondheid, VVD).

De aankondiging in de brievenbus leidde al tot veel reacties op sociale media, zoals twitter. Bezorgd: „Ik vind dit niet echt geruststellend geloof ik.” Opmerkzaam: „Waar kan ik jodiumtabletten voor mijn diertjes bestellen?” Lollig: „Ik heb net die hele strip jodiumpillen op, maar nog steeds koppijn.”

Zwangere vrouwen

Met de maatregel loopt Nederland in de pas met Duitsland en België, die de pillen al eerder aan huis hebben verspreid. Ze worden verstuurd aan mensen tot en met veertig jaar die binnen twintig kilometer van een reactor wonen, en aan huishoudens met kinderen tot achttien jaar die binnen twintig en honderd kilometer van een reactor wonen.

Zwangere vrouwen behoren ook tot de doelgroep; zij kunnen bij een kernongeval tabletten slikken ter bescherming van hun ongeboren kind. Want hoe jonger je bent, hoe groter de kans op het ontwikkelen van schildklierkanker door radioactief jodium.

De eerste reacties in Gorinchem, dat net binnen een straal van honderd kilometer van de kerncentrales in Borssele en Doel ligt, zijn vooral verbaasd. „Ik schrok”, zegt Royalie Gomez, moeder van een zoon van twee. „Is het onveilig dat er in Zeeland en België kerncentrales staan? Waarom krijgen wij pillen als het onveilig is? Als die onveilig zijn, waarom sluiten ze die centrales dan niet?”

Leven bij een kerncentrale. Hoe ziet dat eruit? Fotograaf Chris Keulen fotografeerde de omgeving van Thiange in België. Foto’s Chris Keulen

Er is ook onbegrip. „Ik dacht aanvankelijk dat er iets heel ergs was gebeurd”, vertelt Amber uit Gorinchem, moeder van twee kinderen van drie en vijf jaar, die alleen met haar voornaam in de krant wil. „Pas later kwam ik erachter dat er pillen komen voor als er iets ergs gebeurt. Dat begrijp ik. Bij een kernramp vallen er natuurlijk heel veel slachtoffers, in een wijde omgeving.”

Haar moeder, uit Sliedrecht, vindt de jodiumpillenactie mysterieus en onheilspellend. „Het zou wel eens met de Illuminati te maken kunnen hebben, de schaduwregering van deze wereld.” Ook Monique Boer uit Hoornaar, bij Gorinchem, moeder van drie jonge kinderen, werd er niet geruster op. Begrijpen doet ze de campagne wel. „Bij een kernramp gaan we met z’n allen. Maar als die pillen helpen, zal ik ze aan de kinderen geven.”

Risico’s

Het kabinet heeft met de beste bedoelingen drie miljoen euro uitgetrokken voor de pillenactie. Bij een kernongeval kunnen allerlei gevaarlijke stoffen vrijkomen, en is het zaak te schuilen of te evacueren. De enige stof waarvan je de schade kunt beperken, is radioactief jodium – door het slikken van de niet-radioactief jodium, dat de schildklier verzadigt en de opname van radioactiviteit remt. Helaas wekken de pillen een gevaarlijke „schijnveiligheid”, vindt directeur Peer de Rijk van Wise, een organisatie die strijdt tegen kernenergie. „Niemand neemt de moeite alles precies te begrijpen. Dat zag je met kernramp in Fukushima: mensen evacueerden soms niet omdat ze dachten dat ze veilig waren door die pillen. Terwijl het eerste wat je moet doen is: zo snel mogelijk wegwezen.”

De kans op een ongeval in een kerncentrale is niet groot, erkent De Rijk. „Maar de gevolgen zijn groot. Dus moet je dat risico niet nemen. En moet je de kerncentrales sluiten.”