Ook in Limburg liepen de gelovigen weg

Bisschop Wiertz van Roermond

Frans Wiertz worstelde in Limburg met leegloop van kerken en misbruikzaken. Vrijdag kondigde hij aan terug te treden.

Bisschop Frans Wiertz (74) van Roermond treedt per 2 december terug. Foto MARCEL VAN HOORN/ANP

„Mogen er van af nu geen ‘Gijsianen’ en anderen meer zijn, maar alleen nog maar ‘dienaren van die éne Christus’,” schreef bisschop Jo Gijsen in de brief bij zijn afscheid als bisschop van Roermond begin 1993. De beschrijving van een totaal gepolariseerde kerk was treffend. De orthodoxie en rechtlijnigheid van Gijsen had in twee decennia de ooit allerkatholiekste provincie van Nederland verscheurd en velen versneld de kerk uit gejaagd.

Frans Wiertz worstelde als opvolger met die erfenis. Met ruim een kwart eeuw ervaring als kapelaan en pastoor in Zuid-Limburgse parochies was de zoon van Kerkraadse middenstanders veel meer herder dan Gijsen, die zich graag als geleerde opstelde. Bij Wiertz’ mildheid paste ook voorzichtig schipperen tussen de verschillende kampen binnen de katholieke kerk.

Op andere momenten nam hij juist scherp stelling. Op zijn aandringen bleven de liederen van Huub Oosterhuis buiten de zangbundel van het bisdom, omdat „de genoemde dichter nadrukkelijk afstand heeft genomen van het katholieke geloof, met name van het geloof in Christus”.

De secularisatie kon ook Wiertz niet stoppen. Ook in Limburg bleven steeds meer gelovigen weg. Van sluiting van kerken zoals in het bisdom Den Bosch wilde hij nooit weten. „Als de kerk de Godslamp uitblaast, vernietigen we zelf het geloof in onze streken.” Maar, waarschuwde hij vorig jaar zijn priesters, in de toekomst kan het financieel zo moeilijk worden dat pastoors zelf voor hun levensonderhoud moeten gaan zorgen.

Langstzittende bisschop

Nu, bijna een kwart eeuw na zijn aantreden, is Wiertz de langst zittende bisschop van Nederland. Vrijdag kondigde Wiertz aan op 2 december, zijn 75ste verjaardag, te vertrekken. Hij respecteert daarmee de wil van paus Franciscus, die eerder al liet weten dat hij 75 voor bisschoppen een mooie leeftijd vindt om te stoppen. In het geval van Wiertz komt daar ook nog maculadegeneratie bij, een oogkwaal waardoor hij niet meer kan lezen en schrijven.

Wiertz noemt de misbruikschandalen in de kerk als een van de dieptepunten tijdens zijn episcopaat. „Vooral het doordringen van het volle besef van wat de slachtoffers is overkomen.”

Met Ad van Luyn (Rotterdam) was Wiertz ten tijde van het onderzoek van de commissie-Deetman de enige nog zittende bisschop uit de tijd van de affaires. Het uiteindelijke rapport leek hem een beetje te sparen. Ook onder Wiertz werden daders overgeplaatst naar andere parochies en bleven zaken uit de openbaarheid. Later, bij het betalen van schadevergoedingen aan slachtoffers, stelde het bisdom Roermond zich redelijk coöperatief op.

Na zijn vertrek als bisschop verhuist Wiertz van Roermond naar Maastricht, waar hij gaat wonen in het klooster van de Zusters onder de Bogen, in de schaduw van de Sint-Servaasbasiliek.