‘Topman Airbus wist van firma voor smeergeld’

Luchtvaart

Nieuwe onthullingen in Franse en Duitse media over omkoping door Airbus raken ook de positie van topman Tom Enders.

Tom Enders, topman van de Frans-Duitse vliegtuigbouwer Airbus, was persoonlijk betrokken bij het opzetten van een brievenbusfirma om steekpenningen te kunnen betalen aan potentiële afnemers van Airbus. Via het Londense bedrijf Vector betaalde Airbus 105 miljoen euro aan 51 dubieuze bedrijven in belastingparadijzen. Het geld ging onder meer naar reizen en projecten van Oostenrijkse politici.

Dat blijkt uit publicaties van de Franse nieuwssite Mediapart en het Duitse tijdschrift Der Spiegel. Net als NRC maken deze media deel uit van het journalistenplatform European Investigative Collaborations. De publicaties zijn gebaseerd op onderzoeken van de Openbaar Ministeries in München en Wenen.

Verkoop aan Oostenrijk

De betrokkenheid van de Duitse Enders vloeit voort uit de Oostenrijkse aankoop van achttien Eurofighter Typhoon straaljagers in 2003, voor bijna 2 miljard euro. In 2007 werd het aantal teruggebracht naar vijftien. Oostenrijk was het eerste land dat besloot tot aanschaf van de Europese straaljager, na de vier landen van het Eurofighter-consortium: Groot-Brittannië, Duitsland, Italië en Spanje.

Airbus Defense & Space, een van de drie divisies van Airbus (omzet 67 miljard euro, 134.000 werknemers), is voor 46 procent eigenaar van het consortium. Thomas Enders – vanwege zijn militaire verleden ook bekend als Major Tom – was van 2000 tot 2005 de baas van de defensietak. Sinds juni 2012 is hij bestuursvoorzitter van het hele bedrijf.

Als tegenprestatie voor de aankoop van Eurofighter – die de aanbesteding verrassend won van de Zweedse Gripen van Saab – moest Eurofighter zorgen voor 4 miljard euro aan bijdragen voor de Oostenrijkse economie.

EADS Duitsland, voorganger van Airbus, ontving 183 miljoen euro van Eurofighter om de belofte aan Oostenrijk waar te maken. EADS creëerde voor dat doel een ad hoc- bedrijf in Wenen, maar vond de afstand tot het moederbedrijf niet groot genoeg.

En daar ging het mis. Enders pleitte voor oprichting van brievenbusfirma Omesco op Cyprus en stuitte op Britse en Italiaanse bezwaren. Cyprus werd ingeruild voor Londen, waar brievenbusfirma Vector vanaf juli 2004 ging fungeren als uitdeler van schimmig geld aan schimmige ontvangers.

Uit e-mails blijkt nu dat Enders op de hoogte was van Vector. De relatie tussen EADS en Vector moest worden verhuld, maar een Italiaanse directeur, in 2011 gearresteerd wegens banden met de maffia, deed een boekje open tegen justitie.

Met het EADS-geld kon Vector beloftes nakomen die waren gedaan in ruil voor Oostenrijkse steun aan de Eurofighter. Bijvoorbeeld aan de FPÖ, die 4 miljoen euro ontving voor een technologiepark in Karinthië, de regio van partijleider Jörg Haider.

In een persbericht van 18 september keert Airbus zich tegen de Weense officier van justitie en de Oostenrijkse minister van Defensie, die het bedrijf betichten van fraude rond de deal uit 2003. Airbus noemt de beschuldigingen „hoogst raadselachtig en politiek gemotiveerd”.

Airbus citeert met instemming voormalig kanselier Wolfgang Schüssel, die bij een verhoor in juni zei dat de Eurofighter „lichtjaren beter" was dan de straaljager van Saab. Laat dezelfde Schüssel nou net door EADS – vanzelfsprekend via een omweg – gefêteerd zijn op een reisje naar China.

Duitse superritselaars

De publicaties van Mediapart en Der Spiegel bevatten veel details over de omkopingspraktijken van Airbus. Over twee Duitse superritselaars, een Roemeense stroman in Dubai, ruzie tussen Fransen en Duitsers binnen Airbus en de hypocrisie van Enders die in juni zijn topmanagers waarschuwde dat er „geen stront onder het tapijt geveegd wordt”.

Naast de straaljagers speelt er ook van alles bij de verkoop van commerciële vliegtuigen. Antifraude-instanties in Groot-Brittannië en Frankrijk doen al onderzoek naar omkoping via tussenpersonen. Het is goed mogelijk dat Vector ook werd gebruikt voor smeergeld ten behoeve van civiele orders. Er zijn verdachte verkopen in China, Indonesië, Sri Lanka, Mauritius, Tunesië en Kazachstan.

Met al dat fraude-onderzoek neemt de speelruimte van Airbus af. Het bedrijf dreigt in veel landen op een zwarte lijst te komen en kan dan niet meer meedoen aan aanbestedingen. Ook voor topman Enders ziet het er slecht uit. Er zijn twee opties. Als hij precies wist wat Vector deed, is hij strafbaar. Als hij het niet wist, is hij een baas die zijn bedrijf niet onder controle heeft.