Amsterdam snikt om dood van burgemeester

Overlijden Eberhard van der Laan

Afscheid van een burgemeester die de grote vragen van het leven liever meed. Zijn betrokkenheid wordt geroemd.

Bloemen bij de ambtswoning van de burgemeester van Amsterdam. Foto Olivier Middendorp

Als het nieuws is gekomen dat de burgemeester van de stad is overleden, hangen ze ’s ochtends vroeg de vlaggen halfstok aan de Beurs van Berlage en beieren de klokken. De vuilnisophalers kijken omhoog, verbaasd. Niet iedereen in Amsterdam weet dan al dat Eberhard van der Laan is overleden.

Dat verandert snel, deze vrijdag. De eerste bloemen worden neergelegd voor de ambtswoning waar hij de laatste weken op bed lag en zo vaak het kon nog vrienden en kennissen ontving. Koning Willem-Alexander heeft in de kamer aan de tuin gestaan, samen met premier Rutte. PvdA-leider Asscher, een persoonlijke vriend, was er zondag nog en hij stuurde aantekeningen van zijn gesprek via Facebook de wereld in. Dit had Van der Laan hem onder meer gezegd: „Kijk ik vermijd de grote vragen van het leven. Geen enkele behoefte aan. Ik maak alles klein. In momenten. Dan zijn er goeie momenten, en slechte.”

Premier Rutte laat een vlaginstructie uitgaan: in het hele land dient „vanaf alle hoofdgebouwen van de rijksoverheid” de Nederlandse vlag halfstok te worden gevoerd. Verslaggevers tekenen verdriet en medeleven op uit de mond van Amsterdammers. Omdat Van der Laan zichzelf op 18 september ziek had gemeld, is hij al vervangen door locoburgemeester Ollongren. Voor de gemeenteraadsverkiezingen van maart, zo is de verwachting, zal er geen nieuwe burgemeester voor de hoofdstad worden benoemd. En mocht D66’er Ollongren toetreden tot het nieuwe kabinet, zoals alom wordt verwacht, dan wordt waarschijnlijk een waarnemer aangesteld.

De gemeente laat weten dat er op vrijdag 13 oktober voor iedereen gelegenheid is om afscheid te nemen van de burgemeester. De locatie hiervoor wordt binnen enkele dagen bekendgemaakt. De zaterdag erna is er een besloten herdenkingsbijeenkomst voor genodigden. De begrafenis vindt plaats in besloten kring.

Vrijdagavond was er een ‘Ode aan Van der Laan’ in debatcentrum De Balie. Daar wordt aan onder anderen oud-burgemeester Job Cohen, PvdA-fractievoorzitter Marjolein Moorman en Chris van Dijk, medeoprichter en partner van advocatenkantoor Kennedy van der Laan, gevraagd naar diens goede en slechte eigenschappen. Zijn inlevingsvermogen wordt geroemd, zijn scherpe manier van debatteren, oprechte betrokkenheid, zijn directheid en de harde opdoffers die hij aan tegenstanders kon uitdelen en dat hij „volgens hemzelf altijd gelijk had”. Er zitten zo’n honderd mensen in de zaal, van wie een enkeling in tranen uitbarst als ze vertelt over haar ontmoeting met de burgemeester.

Buiige dag

En de stad ligt er vrijdag bij als altijd. De storm trekt de wolken steeds weer voor de hemel weg. Dit is zo’n dag die iedereen in de stad wel kent: harde wind, buiig – daar worden de mensen op straat doorgaans strak van en kort aangebonden. Dan fietsen ze meestal zigzaggend door rood en rijden ze in auto’s met door wasem geblindeerde ramen.

Maar wat een rust vandaag. Op de hoek van de Bilderdijkstraat met de De Clercqstraat, bij zomaar een woonhuis, hangt een vlag halfstok aan de gevel. Een tractor strijkt langs de Ookmeerweg in Nieuw-West de velden van DCG glad voor het voetbalweekend. Een politieauto geeft voorrang aan twee schoolkinderen op de fiets.

Een vrouw passeert. Haar doeshond zit met zijn achterpoten in de linker fietstas, met zijn voorpoten in de rechter, en hij kijkt met zijn kop langs haar dijen waar ze heen fietsen. Een toerist blijft midden op het fietspad aan de Van Baerlestraat staan om het Museumplein op zich te laten inwerken, en hij wordt niet met nijdig gebel aan de kant gejaagd, de fietsers manoeuvreren stil om hem heen.

Zou dit zijn, vraagt ’s middags een verslaggever zich af in de uitzending op Radio 1, omdat de burgemeester het de Amsterdammers had gevraagd in zijn laatste briefje? „Zorg goed voor de stad en voor elkaar.”