Spanje

De nadelen zijn inherent aan referenda

Foto Álvaro Barrientos/AP

In Referendumwet voorkomt juist Catalaanse toestanden (4/9) verdedigen de auteurs het correctief referendum als ‘bescheiden drukmiddel’, dat mits voldoende „maatschappelijke deliberatie, evenwichtige informatievoorziening en realistisch verwachtingsmanagement” positieve uitwerking heeft op de democratie.

Dat klinkt alleraardigst, maar deze drie criteria zijn praktisch onhaalbaar. Allereerst maatschappelijke deliberatie. De auteurs gaan eraan voorbij dat referenda complexe beleidsvraagstukken terugbrengen tot simpele ja-nee-vragen: wel of geen Associatieverdrag, tapwet of Brexit. Echter, tussen ja en nee zitten nog fifty shades of grey. Deze nuance verdwijnt in het maatschappelijk debat omtrent referenda, door vorming van ja-kamp en nee-kamp.

Voor evenwichtige informatievoorziening moeten burgers wel openstaan. Kan echt van burgers verwacht worden dat zij zich verdiepen in vraagstukken waarover gestemd wordt? Neem het Associatieverdrag. Voor de meeste kiezers is Oekraïne simpelweg weinig relevant, en evenwichtige informatie erover vergaren dus tijdverspilling.

Dan realistisch verwachtingsmanagement. Wanneer de burger de moeite neemt te stemmen, verwacht zij redelijkerwijs dat er wat met haar stem gebeurt. Maar omdat de situatie niet zo zwart-wit is als voorgesteld en de uitslag door de lage opkomst vaak reden is tot discussie, is dit politiek gezien lastig.

Dat vorige referenda niet aan bovenstaande criteria voldoen, is niet het resultaat van slechte vormgeving, maar inherent aan corrigerende referenda.

Londen