Nog meer neanderthal-genen in moderne mensen

Menselijke evolutie

Met de reconstructie van een nieuw neanderthalgenoom blijkt het aandeel van hun DNA in moderne mensen toch weer groter.

Europeanen en Aziaten dragen meer neanderthaler-DNA in hun cellen dan genetici al dachten. 1,8 tot 2,6 procent van het DNA van mensen buiten Afrika blijkt nu direct afkomstig van neanderthalers. Eerdere schattingen kwamen uit op 1,5 à 2,1 procent neanderthaler-DNA. Daar zitten genen tussen die het risico op ziekte verhogen, zoals genen die betrokken zijn bij het ontstaan van eetstoornissen, vetophoping rond organen, artritis en schizofrenie.

Dat concluderen genetici uit het prehistorische DNA van een neanderthalervrouw uit Kroatië van 50.000 jaar oud. Een team geleid door de Zweedse geneticus Svante Pääbo maakte de DNA-volgorde donderdagavond in Science bekend.

Op hetzelfde moment publiceerde Science ook een artikel van de Deense onderzoeker Eske Willerslev over het DNA van vijf IJstijdjagers uit Rusland die 34.000 jaar geleden leefden. Met dat DNA kon Willerslevs team preciezer dateren wanneer neanderthalers en de voorouders van Europeanen en Aziaten precies seks hadden en samen kinderen kregen: zo’n 55.000 jaar geleden.

Neanderthalers waren potige jagers-verzamelaars met fikse wenkbrauwbogen en grote hoofden. De laatste neanderthalers stierven ongeveer 40.000 jaar geleden in Europa. Vanaf 43.000 jaar geleden waren moderne mensen voor het eerst Europa ingetrokken.

Archeologen en genetici dachten lange tijd dat er geen nakomelingen van neanderthalers meer leefden. Dat beeld kantelde in 2010 met de publicatie van het eerste genoom van een neanderthaler uit de Vindija-grot in Kroatië: moderne Europeanen en Aziaten hebben ook neanderthalers als voorouders.

De nieuwe DNA-volgorde komt uit een botsplinter uit dezelfde Kroatische grot. Uit 41 milligram verpulverd bot wisten Pääbo en zijn collega’s 24 miljard stukjes DNA te spoelen. Tien procent daarvan waren van menselijke oorsprong, genoeg om de complete volgorde van de Neanderthaler in hoog detail te reconstrueren. Dit is het zesde genoom van een neanderthaler en pas het tweede neanderthalergenoom van hoge kwaliteit.

De Kroatische neanderthaler staat genetisch dicht bij de groep Neanderthalers waar onze voorouders zich mee hebben vermengd. Daardoor kon Pääbo’s team meer neanderthalervarianten terugvinden dan eerder was gelukt.

De groep van Willerslev pluisde het DNA uit van de jagers-verzamelaars die ná de neanderthalers kwamen. Sinds de jaren vijftig zijn in het Russische Soengir botten van verschillende mensen uit de IJstijd gevonden. Het spectaculairst is een dubbelgraf met daarin twee kinderen. De twee lichamen zijn bestrooid met rood okerpoeder. De kinderen droegen kleding en mutsjes, al lang vergaan, die bestikt waren met duizenden kralen van mammoetivoor. Daarnaast lagen er speren van ivoor, armbanden en hangers in het graf. Én het gepolijste en uitgeholde dijbeen van een mens, gevuld met oker.

In het DNA van een van de kinderen uit het graf vonden de onderzoekers nog extra neanderthalergenen, bovenop de 1,8 à 2,6 procent die voorkomen bij moderne Europeanen en Aziaten. Dat kan óf betekenen dat de jongen 60 generaties eerder nog een neanderthaler als voorouder had, schrijven de onderzoekers, óf dat dit neanderthaler-DNA door natuurlijke selectie uit de populatie is verdwenen.