Cultuur

Interview

Interview

Foto's Sander Troelstra

Niet langer onzichtbare kunst

Outsiders Sander Troelstra fotografeert ‘Outsider-kunstenaars’: mensen met talent die niet altijd goed meekomen in de maatschappij. Hun werk wordt tentoongesteld.

‘Ik ben wel een beetje zenuwachtig, dit is de eerste keer dat mijn werk te zien is in Amsterdam.” Abraham Diop (59) staat wat afwachtend tussen de mensen bij het Outsider Art Museum in de Hermitage in Amsterdam. Over een half uur gaan de deuren van de tentoonstellingsruimte open en kan hij voor het eerst daar zijn eigen kunstwerken bezichtigen. Diop, afkomstig uit Utrecht, exposeert samen met 27 andere kunstenaars op de tentoonstelling Nieuwe Meesters.

Vanwege zijn bijzondere achtergrond – Diop is een psychiatrische patiënt die al twintig jaar grafische tekeningen maakt met de eerste versie van Microsoft Paint – was zijn werk lange tijd onbekend bij het publiek. Fotograaf Sander Troelstra (41) maakte dit jaar een einde aan die onzichtbaarheid. „Abraham was iemand die achter gesloten deuren leefde”, zegt Troelstra.

Fotograaf Sander Troelstra over kunstenaar Abraham Diop: „MS Paint is de meest onlogische keuze om jezelf in te uiten, maar Abraham had op zijn kamer niets anders om mee te werken. In zijn tekeningen verwerkt hij sociale angst. Hij maakt zo sequenties op zijn computer.”. Foto Sander Troelstra

Hij fotografeerde de afgelopen twee jaar in heel Nederland Outsider-kunstenaars. Veertig van die zwart-wit portretten hangen nu bij de ruim zeventig kunstwerken op de tentoonstelling Nieuwe Meesters. „Outsider-art is een breed begrip”, legt Troelstra uit. „Het wordt gemaakt door mensen met een bijzondere geest die niet goed meekomen in de maatschappij. Dat kan een psychiatrische patiënt zijn, of iemand met het syndroom van Down maar ook een autodidact die direct, rauw werk maakt.”

Mens achter de kunst

Zijn interesse voor deze onconventionele kunstenaars begon in 2015, toen Troelstra in het Haarlemse museum Het Dolhuys een expositie zag met een selectie werken van Neder landse Outsider-kunstenaars. „Ik vroeg me af: wie is eigenlijk de mens achter deze kunst?”

In samenwerking met Het Dolhuys besloot hij dit soort kunstenaars op te sporen en te portretteren. „Ik heb een fascinatie voor mensen die ergens buiten vallen. Het leven is al ingewikkeld genoeg, maar zij moeten zich bij iedere stap afvragen hoe het verder gaat. En bij kunst heb je ook nog te maken met ups en downs omdat je telkens naar binnen moet duiken.”

Sander Troelstra over kunstenaar Mies van der Perk: „Mies heeft nare dingen meegemaakt in haar jeugd. Haar ervaringen zet ze nu om in tekeningen. Zo verbeeldt ze haar binnenwereld. Haar werk is heel duister, het gaat vaak over dromen. Ik vind het bijzonder krachtig. Als ik naar haar portret kijk, zie ik diezelfde donkere, krachtige kant.”. Foto Sander Troelstra

Hij wijst op het werk van kunstenaar Roel Heijmans, die kleurige schilderijen maakt vol metaforen gebaseerd op Bijbelgeschiedenis. „Vanwege zijn spastische aandoening kost het hem veel moeite om te schilderen. Dat hij doorzet vind ik bewonderenswaardig.” Heijmans is de enige kunstenaar van wie vijf portretten op de expositie hangen. „Toen ik Roel ging fotograferen schoot zijn lichaam alle kanten op”, zegt Troelstra. „Hij gebruikte wel een ademhalingstechniek waardoor hij uiteindelijk rustiger werd, maar inmiddels had ik al een aantal opnames. Toen ik achteraf zag hoe ik hem in die verschillende houdingen had vastgelegd, besloot ik de hele serie op te hangen. Je ziet Roel op een zeer menselijke manier.”

Troelstra moest vaker improviseren tijdens het fotograferen. De eerste keer dat hij op bezoek ging bij kunstenaar Nol Vonk, kon hij meteen weer vertrekken. „Nol had er gewoon geen trek in. Als bij zo iemand een prikkel even anders binnenkomt, dan gaat gewoon de deur dicht.” Uiteindelijk mocht hij toch een tweede keer langskomen. „Zijn woonbegeleider had een tekening gemaakt van een mannetje met daarnaast een camera op statief. Dat had de hele week op tafel gelegen. Zo had de verzorger Nol voorbereid op mijn komst.” De fotosessie werd een succes, misschien wel het krachtigste portret op de expositie.

Sander Troelstra over kunstenaar Nol Vonk: „Nol houdt ervan om te schilderen met grote kwasten op grote doeken. Hij maakt vaak portretten van mensen en soms van dieren. Aan het begin staan er veel details op zijn schilderijen, maar die verdwijnen tijdens het schilderen.”. Foto Sander Troelstra

Inmiddels heeft hij zo’n honderd Outsider-kunstenaars gefotografeerd. „Dat ik eraan kan bijdragen dat mensen die onzichtbaar zijn nu een platform krijgen, vind ik dankbaar werk.”

Nieuwe Meesters. T/m 28 mei 2018 in het Outsider Art Museum in Amsterdam. Het gelijknamige fotoboek is te verkrijgen bij het Outsider Art Museum.