‘Migratie is een mensenrecht. We moeten niemand tegenhouden’

George Weah

George Weah, voormalig stervoetballer en nu presidentskandidaat in Liberia, wil dat landgenoten zich in Europa ontwikkelen om daarna Liberia beter te maken. Zoals hij.

Voormalig voetbalinternational George Weah na een wedstrijd in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia. Foto Marco Longari/AFP

De vele rampen die in de afgelopen kwart eeuw over Liberia trokken, raakten allemaal deze krottenwijk te midden van de mangrovemoerassen rond de hoofdstad. In de burgeroorlog die eindigde in 2003 vochten gedrogeerde kindsoldaten, uitgedost in bruidsjurken en pruiken, aan de randen van Clara Town om de twee strategische bruggen van Monrovia. Met slechts elf toiletten voor een gemeenschap van 75.000 mensen was Clara Town ook al de frontlinie van de ebola-uitbraak drie jaar geleden. De lijken werden gedumpt op straat of in de nabijgelegen Mesurado-rivier.

Dit is ook de plek waar de Liberiaanse spits opgroeide die later sterspeler zou worden voor Europese topclubs als AS Monaco, Paris Saint-Germain en AC Milan. Hij werd Wereldvoetballer van het Jaar 1995, Afrikaanse voetballer van de eeuw, Unicef-ambassadeur en senator, en is nu een van de grootste kanshebbers om president van Liberia te worden. Maar George Weah vergat Clara Town nooit.

„Dit is het huis dat hij voor zijn grootmoeder liet bouwen toen hij terugkwam naar Liberia.” Jeugdvriend Abraham Sonpon wijst naar een bescheiden onderkomen. De muren zijn volgeplakt met verkiezingsposters met Weah’s verkrampte glimlach. „En dit is de school die hij heeft laten bouwen”, vervolgt hij. De Liberiaanse vlag, een ster met strepen, sterk lijkend op die van VS, wappert er fier in de wind. „George Weah besloot iets terug te geven aan de gemeenschap waar zijn wortels liggen”, zegt de voormalige hoofdonderwijzer van de school, Kendricks Juin. „Hij is ons nooit vergeten.”

Migratie is het enige onderwerp dat de vermoeide ogen van Weah even doet oplichten.

Dat is precies het punt dat Weah een dag eerder maakt – en meermalen herhaalt – in een lang gesprek als hij zijn buitenlandse bezoek ontvangt op zijn private beach resort langs de Atlantische Oceaan. Het resort heet Jamaica, genoemd naar het land waar de ouders van zijn echtgenote, Clar, vandaan komen.

„We moeten mensen die willen migreren niet stoppen”, zegt Weah beslist. „Migratie is een mensenrecht. Het recht om te zijn wie je wilt zijn. Niemand moet dat proberen tegen te houden. Kijk naar mij: ik ben naar Europa gegaan. Anders was ik niet geweest wie ik nu ben. Nu heb ik de connecties, ken ik zakenmensen en kan ik teruggeven aan Liberia.”

Niet-betaalde alimentatie

Migratie is het enige onderwerp dat de vermoeide ogen van Weah even doet oplichten. Interviews geeft hij met tegenzin, op aandringen van zijn persman. De lokale pers hijgt hem in de nek over een rechtszaak wegens niet betaalde alimentatie voor een kind in de VS. Weah heeft een Frans marketingbureau ingehuurd om zijn imago tijdens deze verkiezingscampagne te managen. Zij produceren en distribueren foto’s van Weah, en gestylede interviews zonder kritische vragen. Voor hun camera oogt Weah als een staatsman: lichtblauw pak, rode stropdas.

George Weah. Foto Joel Saget/AFP

Zo doe je dat, wil Weah maar zeggen. Haal de Europeanen naar Liberia en laat zien hoe je een verkiezingscampagne runt. Weah gaat in de opiniepeilingen nek-aan-nek met vice-president Joseph Boakai. Hoewel er meer dan twintig kandidaten meedoen aan de verkiezingen van dinsdag, lijkt het gevecht om die twee te gaan, nu Ellen Johnson-Sirleaf na twaalf jaar afscheid neemt als de eerste vrouwelijke president in Afrika. Haar populariteit in het Westen en haar Nobelprijs voor de Vrede worden in eigen land overschaduwd door corruptieschandalen en beschuldigingen van nepotisme.

Weah is de kandidaat die met name populair is onder jeugdige Liberianen, in een land waar 65 procent van de bevolking jonger dan 35 is. Zij juichen zijn woorden over de voordelen van overzeese migratie luidkeels toe. „Hij is een rolmodel voor mij. Hij ging naar Europa en kwam terug. Als ik de mogelijkheid heb, dan wil ik hetzelfde doen”, zegt Prince Massaquoi, die in dezelfde straat woont als waar Weah’s geboortehuis in Clara Town staat.

Liberia werd geboetseerd door migratie. Het land aan de graankust van West-Afrika werd in 1822 gesticht door de American Colonization Society, als „een thuisland voor bevrijde slaven”. Tegen de tijd dat de onafhankelijkheid werd uitgeroepen in Liberia, in 1847, hadden zo’n 13.000 bevrijde slaven zich gevestigd op het continent van hun voorouders. Deze Americo-Liberianen overheersten de volgende 130 jaar de inheemse Liberianen. De onderdrukten werden de onderdrukkers. De inheemse Liberianen herwonnen hun macht pas na de bloedige coup van 1980 van Samuel Doe – tevens de man die George Weah ontdekte en naar Brazilië stuurde voor voetbaltraining.

Weah is van de Kru-minderheid uit het zuidoosten van het land, net als Doe een kind van inheemse Liberianen. Toen Weah in 2005 voor het eerst een gooi deed naar het presidentschap en het opnam tegen voormalig Harvard-studente en Americo-Liberiaan Ellen Johnson-Sirleaf, dreven zijn tegenstanders de spot met de gebrekkige opleiding van de voetballer.

Nu voert hij campagne met gratis onderwijs en belastingverlaging voor de allerarmsten. King George, zoals ze hem in de voetbalstadions noemen, presenteert zich als vorst van de ongeschoolden en moedigt ze aan Liberia te dienen door eerst naar Europa te gaan. „Als ze naar Frankrijk of Engeland gaan, hebben ze straks de financiële mogelijkheden om ons land te ontwikkelen”, zegt hij.

Je moet altijd terugkomen, vindt Weah. Zelfs als het pijn doet.

De ex van Charles Taylor

Je moet altijd terugkomen, vindt Weah. Zelfs als het pijn doet. Een man die de brug naar zijn afkomst verbrandt, is verloren, vindt hij. Weah voetbalde in Milaan in 1995 toen het nieuws hem bereikte dat zijn huis in Liberia was afgebrand en alle vrouwen in huis, inclusief twee van zijn nichten, waren verkracht. Het gebeurde drie dagen nadat Weah de Verenigde Naties had opgeroepen troepen te sturen naar Liberia. De verdenking viel al snel op de mannen van Charles Taylor, de man die in 1997 president van Liberia zou worden. Taylor bezwoer niks met de aanval op Weah’s huis te maken te hebben, ook al gaf hij toe dat een van zijn belangrijkste luitenants op het moment van de brand het huis van Weah „bewaakte”.

Taylor zit vijftig jaar gevangenisstraf uit in een gevangenis in het Noord-Engelse Durham, na te zijn veroordeeld wegens oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid door het Sierra Leone-tribunaal in Leidschendam. Zijn ex-echtgenote Jewel Howard is Weah’s running mate. „Zij is niet Charles Taylor. Ze is van hem gescheiden”, verdedigt hij zich geïrriteerd voor deze ogenschijnlijk ondenkbare combinatie.

Hij staat nog altijd met een been op het ene en een been op het andere continent, het onvermijdelijke lot van de migrant.

De keuze voor mevrouw Taylor is volgens velen pure strategie. Charles Taylor is ondanks de verwoestende oorlogen in Liberia en buurland Sierra Leone nog steeds populair in eigen land. Maar de keuze toont ook Weah’s onzekerheid. Als kandidaat van de ongeschoolden, de plattelanders en de potentiële migranten zoekt hij rugdekking bij de oude Taylor-elite. Die onzekerheid blijkt ook als hij het live op televisie uitgezonden televisiedebat met zes andere kandidaten voor een tweede keer laat schieten. Volgens zijn woordvoerder heeft hij een dwingend excuus: afspraken met vertegenwoordigers van de Europese Unie in Brussel en de Afrikaanse Unie in Parijs.

„Ik heb meer vrienden in Europa dan in Afrika”, zegt Weah, draaiend met zijn lakschoenen in het zand van zijn resort. „Toen ik voor het eerst naar Europa kwam, was het racisme daar op een hoogtepunt. Je moet gewoon harder je best doen als migrant, ze laten zien dat je intenties goed zijn.” Zo werd hij tenslotte Wereldvoetballer van het Jaar, zegt hij, de hoogste buitenlandse waardering die een Liberiaanse migrant ooit gehad heeft.

George Weah lijkt te geloven dat Liberia hem eenzelfde erkenning verschuldigd is, – zijn verkiezing als president – omdat hij uiteindelijk voor Liberia heeft gekozen. Maar die keuze is halfhartig. Hij staat nog altijd met een been op het ene en een been op het andere continent, het onvermijdelijke lot van de migrant.

Correctie (08-10-2017): In een eerdere versie van dit artikel stond dat Charles Taylor zijn straf uitzit in Londen, dat moest het Noord-Engelse Durham zijn en in gecorrigeerd.