Vergeten vechter voor de rechten van de LHBT’ers

‘Dragqueen’ Marsha P. Johnson streed voor gelijke rechten voor LHBT’ers. Netflix ontrukt haar aan de vergetelheid.

De naam Marsha P. Johnson zal bij de meeste mensen, zelfs onder LHBT’ers, geen belletje doen rinkelen. Toch wordt ze de Rosa Parks van de LHBT-beweging genoemd en stond ze model voor Andy Warhol. De Netflix-documentaire The Death and Life of Marsha P. Johnson toont het leven van de revolutionaire activist, die bijna dertig jaar lang vocht voor LHBT-rechten en raciale gelijkheid en tegen de aidsepidemie.

Johnson (1945-1992) was in de jaren zestig een bekend figuur in New Yorkse gay- en kunstkringen, met haar grote bloemenkransen, hoeden en flitsende juwelen. Haar kleding kocht ze in kringloopwinkels of kreeg ze gedoneerd. Maar het waren roerige tijden voor iedereen die afweek van de heteroseksuele norm. Toen was het bijvoorbeeld voor horeca in New York verboden om alcohol te schenken aan homoseksuelen, mochten mensen van hetzelfde geslacht niet met elkaar dansen en deed de politie regelmatig gewelddadige invallen bij gaybars. Wanneer politieagenten in 1969 de gaybar Stonewall Inn binnenvallen, besluiten Johnson en haar beste vriendin, de Puerto Ricaanse Sylvia Rivera, als een van de eersten terug te vechten. De drie dagen durende Stonewall-rellen ontketenen een revolutie die later het eerste Pride-festival en de huidige LHBT-beweging mogelijk maakt.

Na Stonewall richtten Johnson en Rivera STAR op: Street Transvestite Action Revolutionaries, een belangenorganisatie en opvang voor dakloze dragqueens, homojongeren en transgender sekswerkers.

Ze vochten hard voor de LHBT-gemeenschap, maar waren er niet altijd welkom. Een ongemakkelijke scène in de film toont hoe Rivera door een menigte van voornamelijk witte homo’s en lesbiennes wordt uitgejoeld wanneer ze tijdens een protest het podium beklimt.

De documentaire onderzoekt Johnsons mysterieuze dood in 1992, maar ook het aanhoudende geweld tegen de transgemeenschap tot vandaag de dag. Volgens de Amerikaanse LHBT-belangenvereniging Human Rights Campaign werden vorig jaar in de Verenigde Staten 22 moorden op transgender personen gerapporteerd. In 2017 zijn dat er tot nu toe al 21. Met name transvrouwen van kleur zijn kwetsbaar, volgens het onderzoek. „Terwijl zij historisch gezien degenen waren die het voortouw namen in gevaarlijke situaties”, zegt de Nederlandse student en activist Tarim Nduma Flach, die samenwerkt met LHBT-belangenorganisatie COC. „Dat moeten we niet vergeten.”

Johnson heeft zichzelf nooit expliciet een transgender vrouw genoemd, zegt Flach. „Marsha noemde zich een drag queen of street transvestite.” Hoe ze zich vandaag zou noemen, weten we niet, zegt hij. De terminologie is de afgelopen decennia ook flink veranderd en genuanceerd. „Maar dat betekent niet dat ze geen boegbeeld kan zijn voor de huidige transgemeenschap.”