Vergaande stap tegen ‘venetianisering’ Amsterdamse binnenstad

Leefbaarheid

Een ongekende maatregel tegen de kwalijke gevolgen van massatoerisme: Amsterdam verbiedt nieuwe ‘toeristenwinkels’.

Foto: Tammy van Nerum

Een jaar is er in het geheim aan gewerkt, donderdag verviel eindelijk de plicht tot zwijgen over het voorstel: de gemeente Amsterdam wil geen enkele nieuwe toeristenwinkel meer toelaten in het centrum van de stad.

Donderdagochtend werd in de Staatscourant aangekondigd dat het winkelaanbod in de meest centrale postcodes en omliggende drukke straten per direct wordt bevroren. Zo konden ondernemers niet nog snel met nieuwe winkels komen.

De maatregel is de nieuwste in de strijd van de stad tegen de kwalijke gevolgen van massatoerisme. Vooral het laatste decennium maakte Amsterdam daar steeds vaker kennis mee, onder groeiend protest van bewoners. Zo verschenen in het centrum talrijke winkels die slechts wafels met Nutella verkochten of restaurants met alleen maar Argentijnse steaks. Resultaat: verslechterde leefbaarheid voor de stadsbewoners. Op grond daarvan stemde, in het geheim, de gemeenteraaad unaniem voor het plan.

„Met al die winkels is op zich niks mis, maar wel als er alléén maar van dit soort winkels zijn”, zei wethouder economische zaken – en plaatsvervangend burgemeester – Kajsa Ollongren (D66) in een toelichting. „Je wilt geen monocultuur.” Deze forse, misschien wel wereldwijd unieke maatregel vindt het grotendeels liberaal stadsbestuur daarom gepast.

Toeristen en etenswaren

Volgens het plan is er voortaan geen ruimte meer voor twee specifieke categorieën ondernemingen: winkels die zich exclusief richten op toeristen en winkels die etenswaren verkopen die direct – dus: op straat – genuttigd worden. Het is de bedoeling dit uiteindelijk in het bestemmingsplan vast te leggen. Tot die tijd geldt de volledige bevriezing van het winkelaanbod.

Donderdag ontstond al snel discussie in hoeverre het doenlijk is vast te stellen of een winkel zich alleen op toeristen richt. Ondernemers toonden zich al eerder creatief, nadat de gemeente een moratorium instelde op ondernemingen in de horeca, massagewinkels en growshops.

Volgens Ollongren zijn de criteria in het nieuwe plan goed genoeg. „Denk bijvoorbeeld aan Engelstalige reclame-uitingen, het businessmodel, wel of niet doen aan klantenbinding.” Amsterdam denkt dat dit soort omschrijvingen en de motivatie om ze te gebruiken standhouden in een bestemmingsplan dat mogelijk getoetst zal worden door de bestuursrechter. Ollongren: „We zullen zien of er ondernemers zijn die bij de rechter overgaan tot toetsing. Iedereen mag dat in ieder geval. Maar wij denken dat deze maatregel mag.”

De omschrijvingen moeten zo specifiek zijn dat kaaswinkels gewoon welkom blijven, onderstreept Ollongren, zolang ze zich bijvoorbeeld maar niet in hun „presentatie”, zoals het bestemmingsplan zegt, op toeristen richten. Handhavers in het centrum bekijken of nieuwe zaken zich houden aan dat plan.