Nu is Felipe de Catalanen echt kwijt

Koningshuis

De Spaanse koning zet het conflict tussen Catalonië en ‘Madrid’ verder op scherp. „Hij was al nooit mijn koning.”

Felipe VI spreekt op tv over de Cataloniëcrisis. Achter hem een portret van Carlos III, die de regio in de 18de eeuw hard aanpakte. Foto Javier Barbancho/Reuters

Wie dacht dat koning Felipe VI de mediator zou zijn tussen de Spaanse regering en de Catalaanse separatisten, kwam bedrogen uit. Sterker, met een toespraak van zes minuten, waarin het staatshoofd zich volledig achter premier Mariano Rajoy schaarde, sloot hij met een klap de deur naar een mogelijke dialoog om tot een oplossing te komen.

Regiopresident Carles Puigdemont had woensdag in een toespraak – waarin hij ook pleitte voor dialoog – geen goed woord over voor de koning. Net als de meeste Catalanen zag hij in het optreden van Felipe het zoveelste bewijs dat vanuit Madrid weinig steun is te verwachten. „De koning heeft de separatisten zo alleen maar geholpen. Die zien bevestigd dat de eenzijdige afkondiging van onafhankelijkheid de enige weg is”, stelt de Catalaanse historicus Arnau Gonzàlez i Vilalta.

Felipe heeft het conflict verder op scherp gezet. En dat leverde hem applaus op van de grote nationale partijen als de PP, PSOE en Ciudadanos. Maar in Catalonië verspeelde Felipe VI in zijn eerste ingelaste toespraak veel van het laatste krediet dat hij onder de separatisten ha. Net als zijn vader Juan Carlos I hield hij stevig vast aan de constitutie.

De koning toonde weinig tot geen affectie voor de Catalanen. Hij sprak geen woord Catalaans – terwijl hij die taal wel spreekt – en wenste het volk alleen in het Spaans goedenavond.

Streng betoog

Daarna volgde een streng betoog met een reeks van beschuldigingen aan de separatisten. Die zijn volgens hem niet alleen illegaal bezig, maar ze kunnen ook nog eens volledig verantwoordelijk worden gehouden voor de huidige crisis in Spanje. Felipe VI keek daarmee louter naar de letter van de grondwet en vergat de maatschappelijke onvrede.

Historicus Gonzàlez i Vilalta, die vorige week nog een boek presenteerde over de recente geschiedenis van de separatisten (2006- 2017), bleef na de verklaring van de koning teleurgesteld achter. „Als je het vanuit constitutioneel oogpunt bekijkt, dan kon je niet verwachten dat de koning met een eigen opinie zou komen”, stelt Gonzàlez i Vilalta. „Maar toch hadden velen iets van een geste verwacht in de richting van de Catalaanse maatschappij. Niets dus.”

De historicus trekt de volgende conclusie: „De koning kiest voor de rol van een stevig staatshoofd”. Diens uitspraken komen op het volgende neer: „Catalanen zijn gewoon Spanjaarden omdat de staat dat zegt.” Volgens Gonzàlez i Vilalta mogen Catalanen „zich niet anders voelen of anders zijn. En ze mogen niet over zichzelf beslissen. Niemand binnen de Spaanse macht geeft de Catalanen de ruimte. Niemand komt met een aanvaardbaar project voor de toekomst. Ook de koning niet. Alleen de separatisten.”

De verschillen tussen de separatisten en de regering in Madrid waren al vrijwel onoverbrugbaar, en de toespraak van de koning speelt hen alleen maar verder uit elkaar. De landelijke kwaliteitskrant El País koos in het commentaar opzichtig de kant van de koning. „We moeten deze koninklijke boodschap vieren”, schreef de krant, die verder stelt „er vertrouwen in te hebben dat de democratische orde in Spanje zal worden hersteld.” El País als spreekbuis van de heersende orde. Dat is ook wel eens anders geweest.

De straten in tal van Catalaanse steden lopen nu iedere dag vol met protesterende menigtes, die zich geschoffeerd voelen door ‘Madrid’. De separatisten hebben slim ingespeeld op deze sentimenten en zien hun aanhang dagelijks groeien. „Het gaat er nog niet eens om wie er gelijk heeft”, stelt Gonzàlez i Vilalta, die als hoogleraar verbonden is aan de Autonome Universiteit van Barcelona. „Maar we moeten wel naar elkaar blijven luisteren. Je kunt in een pluriforme samenleving niet alles met het recht van de sterkste proberen te bepalen.”

Separatistisch bergdorpje

Burgemeester Pere Garriga van het separatistische bergdorpje Arbúcies is na de toespraak van de koning gesterkt in zijn voornemens. „Hij was al nooit mijn koning. Staatshoofden als Felipe VI legitimeren de onafhankelijkheid van Catalonië.”