Kwart burgemeesters wordt bedreigd door criminelen

Onderzoek in opdracht van Veiligheid en Justitie zou geen “grootschalige beïnvloeding” van lokale bestuur aantonen.

De burgemeesters Rotterdam, Den Haag, Amsterdam en Utrecht onlangs op het Binnenhof. Foto Bart Maat / ANP.

Een kwart van de Nederlandse burgemeesters is bedreigd door criminelen. Door het hele land proberen criminele organisaties het lokaal bestuur te beïnvloeden, maar van „grootschalige beïnvloeding” is geen sprake.

Dat concludeert het WODC, het wetenschappelijk instituut van het ministerie van Veiligheid en Justitie. Het deed onderzoek onder bijna vierduizend lokale politici en ambtenaren.

Daaruit blijkt dat criminelen zonder grote verschillen tussen provincies en omvang van gemeenten, pogingen doen om lokaal bestuur te beïnvloeden. „Het is een landelijk probleem”, schrijven de onderzoekers. Dat doen criminelen onder meer door politici en ambtenaren te bedreigen, maar ook met pogingen tot infiltratie in de lokale politiek.

Acht procent van de ondervraagden zegt te weten of te vermoeden dat er in de afgelopen vijf jaar sprake is geweest van infiltratie. Dat zou in 39 procent van de gevallen gaan om raadsleden.

Democratie niet aangetast

Toch concludeert het onderzoek ook dat democratische instituties niet structureel worden aangetast. Dat komt, schrijven de onderzoekers, omdat politici zelden zwichten voor bedreigingen en bijvoorbeeld ander beleid gaan maken. Er zou pas sprake zijn van ‘ondermijning’, als een burgemeester wiens auto bijvoorbeeld in de brand is gestoken – zoals in 2015 gebeurde bij de burgemeesters van Haarlem en Rucphen – anders gaat handelen. Daarvoor vinden de onderzoekers weinig bewijs. Ongeveer één procent van de ondervraagde politici en ambtenaren zegt dat bedreigingen door criminelen tot ondermijning heeft geleid.

Volgens het WODC kan op basis van hun onderzoek niet worden vastgesteld dat er sprake is van impact op de nationale veiligheid. „Evengoed is er wel sprake van een nationaal probleem; op lokaal en regionaal niveau wordt impact op de lokale democratie gevoeld.”

In een brief aan de Tweede Kamer schrijven ministers Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) en Stef Blok (Veiligheid en Justitie, VVD), dat de resultaten van het onderzoek „nader geduid” moeten worden. Binnenkort starten de ministeries met bijeenkomsten waarin lokale politici, ambtenaren en wetenschappers ervaringen en kennis kunnen uitwisselen. Met de uitkomsten van die ‘expertsessies’ moet het lokaal bestuur weerbaarder worden gemaakt.