Column

Geef de machtigen geen ruim baan

Het is een van de moeilijkste banen ter wereld: dictators, rebellenleiders en oorlogsmisdadigers achter de tralies zien te krijgen als hoofdaanklager van het Internationaal Strafhof (ICC). Deze krant onthulde afgelopen week dat de eerste hoofdaanklager, de Argentijnse Luis Moreno Ocampo er dubieuze praktijken op nahield. Van een bij het ICC onbekende brievenbusmaatschappij tot aan banden met Libische warlords. Het is altijd pijnlijk wanneer iemand die misdaad moet opsporen – die onberispelijk dient te zijn – zelf de mist in gaat.

Hij genoot een soort sterrenstatus. Met zijn grijze baard, twinkelende ogen en energieke opslag. Ik was als jonge twintiger onder de indruk van de documentaire Prosecutor (2011) van regisseur Barry Stevens en diens hoofdpersonage Ocampo. Hij marcheerde als een sheriff door de gangen van het ICC, op zoek naar manieren om de grootste schurken van de wereld een halt toe te roepen. Een jaar voor zijn vertrek bij het hof raakte Ocampo steeds meer in opspraak, omdat hij, in al zijn ambitie, zijn pijlen voornamelijk op Afrikaanse wereldleiders leek te richten. En nu blijkt hij zelf vieze handen te hebben.

Europese onderzoeksjournalisten – ook van NRC – onderzochten documenten waaruit dus, onder meer, bleek dat Ocampo als hoofdaanklager brievenbusmaatschappijen had die bij het ICC onbekend waren. Op de vraag waarom, antwoordde hij: „Niemand vroeg ernaar.”

Na zijn werk bij het ICC ging hij als advocaat een zakelijke relatie aan met de Libische oliemiljardair Hassan Tatanaki. Die was op zijn beurt weer gelieerd aan warlord Khalifa Haftar. Ocampo adviseerde Tatanaki hoe hij het ICC kon ontwijken, dat onderzoek deed naar zowel Tatanaki als Haftar. Het is als een politieagent die na zijn pensioen informatie doorspeelt aan een verdachte.

Het is een curieus gegeven, macht. Je moet weten wat mensen willen, zodat je ze van alles kunt beloven, maar zodra je macht hebt, hoef je je beloftes niet meer na te komen. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat mensen met macht minder empathisch en ethisch zijn. De wet en het leed van anderen zijn ongemakjes waar ze overheen stappen als over hondenpoep op de stoep. Het doet me denken aan de mythe van de Griekse koning Agamemnon die om meer macht te verkrijgen zelfs zijn eigen dochter aan de goden offerde.

Mijn familie is voor de burgeroorlogen in Liberia gevlucht, omdat zij slachtoffers waren van opeenvolgende regeringsleiders met een steeds groter wordende zucht naar macht. Zij zagen hoe die machtswellust de leiders stuk voor stuk de das omdeed. Zelfs mensen met initiële goede intenties houden zich moeilijk staande in een systeem dat machtsmisbruik mogelijk maakt.

Bij macht – net als bij elke andere verslaving – moet constant worden gecontroleerd of de gebruiker er nog mee kan omgaan. Denk maar aan de Centrale Ondernemingsraad van de Nationale Politie, waarvan onlangs bekend werd dat hij – onder toeziend oog van de politietop – belastinggeld over de balk smeet, onder meer voor 198 flessen prosecco.

De bekendste uitspraak over macht – die aan Britse Lord Acton wordt toegeschreven – luidt: macht corrumpeert en absolute macht corrumpeert absoluut. Zelden wordt er nadruk gelegd op de nalatigheid van mensen die het machtsmisbruik aanschouwen en er niks van zeggen. Het zijn niet enkel de privileges die macht verschaft die voor verschuivende grenzen zorgen. Het is ook de minderheid die de machtige meerderheid ruim baan geeft. We zijn Davids die niet aanvallen maar toekijken terwijl Goliath de wereld vermorzelt – en niemand die ernaar vraagt.

Clarice Gargard is programmamaker bij BNNVARA en publicist.