EU-fascisme, knokploegen en bommen: Catalonië op het internet

Voor critici van Europa is het debat over Catalonië een kans om nog eens goed van leer te trekken. De Russen doen ook mee, maar niet zo fel als anders.

Foto LLUIS GENE/AFP

De onafhankelijkheidsstrijd van Catalaanse nationalisten leidt online tot een ware propagandastorm. Anti-EU-gezinde media wijten het harde Spaanse politie-optreden niet alleen aan de regering in Madrid. Nee, hier is sprake van een dictatoriale of zelfs fascistische Europese Unie die Spanje vanuit Brussel de opdracht geeft het Catalaanse vrijheidsstreven de kop in te drukken.

Deze zienswijze wordt onder meer verspreid via populaire Nederlandse Facebookpagina’s als ‘Europees nieuws en meer’, dat ruim 52.000 volgers heeft en vaak meer lezersreacties krijgt dan GeenStijl. „De EU is een dictatuur en alle Eurofielen moeten nu hun mond houden over Rusland”, schrijft de pagina. Bij een bericht boven een foto van de Spaanse ME luidt het bijschrift: „Het gezicht van EU-fascisme”.

De reacties onder de berichten liegen er ook niet om. „Voorproefje van wat ons burgers werkelijk te wachten staat onder deze EU-dictatuur, schrijft iemand. „Tijd om knokploegen te gaan vormen”, schrijft iemand anders.

Groot Europees rijk

‘Shockblog’ GeenStijl brengt het net iets voorzichtiger. Dat Spanje deze keer niet door Brussel tot de orde is geroepen, maakt het voor de EU in de toekomst mogelijk om hard in te grijpen bij een mogelijk Nexit-referendum, zo is de redenering.

Rechtse politici als de Brit Nigel Farage, van de UK Independence Party, en Jan Roos, voorheen lijsttrekker van VNL, laten zich ook niet onbetuigd. „Als de Britse politie dit zou doen dan zouden jullie roepen dat het Verenigd Koninkrijk voor het Europese Hof voor de Rechten van de Mens zou moeten verschijnen”, zei Farage in een toespraak in het Europees Parlement.

In een online videoboodschap vraagt Roos zich af waar het Spaanse politie-optreden allemaal om draait. „Om de EU en niets anders”, is zijn antwoord. „Het groot Europees rijk moet en zal vormgegeven worden. En daar kan het geen gedoe bij hebben met bijvoorbeeld afscheidingen in Spanje.”

Waar de EU in het verleden nog weleens het verwijt kreeg afscheidingsbewegingen juist te stimuleren door de natiestaten te verzwakken, is het verhaal nu dus dat Spanje de Catalanen moet onderdrukken om Brussel ‘gedoe’ te besparen.

De anti-EU-gezinde Facebookpagina’s trekken rond het Catalaanse referendum vaak vergelijkingen met Rusland, die voor het Kremlin gunstig uitpakken. „‘Barbaric’ Russia” staat er op ‘Europees nieuws en meer’ boven een foto van een feestende menigte bij het referendum op de Krim in 2014. Boven beelden van het Spaanse politie-optreden in Barcelona is de tekst „‘Civilized’ Europe” geplaatst.

Soortgelijke vergelijkingen zijn te vinden op Facebookpagina’s als ‘Dutch Report’, ‘Revolutie Nederland’, of ‘Alternatieve Media Nederland’, dat bijna 30.000 volgers heeft en wordt beheerd door iemand die op zijn persoonlijke Facebookpagina poseert met een foto van Vladimir Poetin en de tekst ‘I stand with Russia’.

Waarom niet bombarderen?

Media als RT en Sputnik, die verbonden zijn met de Russische staat, tonen eveneens grote interesse in de situatie in Catalonië. Onderzoeker Ben Nimmo van denktank Atlantic Council, dat nauwe banden met de NAVO onderhoudt, analyseerde hun berichtgeving. Nimmo onderzocht de claim van Spaanse media dat Rusland zijn propaganda-apparaat op Catalonië heeft gericht. Hij turfde tussen 11 en 27 september 220 artikelen op Sputnik over de Catalaanse crisis. RT volgde op gepaste afstand met 85 verhalen. Volgens Nimmo is de berichtgeving van RT gebalanceerder dan die van Sputnik, dat met veel aandacht voor Wikileaks-oprichter Julian Assange stevige kritiek levert op het Spaanse optreden. Zo berichtte Sputnik over een oproep van Assange aan voorzitter Juncker van de Europese Commissie om Spanje te schorsen als lid van de Europese Unie.

RT haalde woensdag ook flink uit, door in een kop boven een artikel de vraag op te werpen waarom de NAVO Madrid niet gedurende 78 dagen bombardeert. Verderop in het artikel blijkt dit een citaat te zijn van een voormalige Britse diplomaat. Deze William Mallinson trekt een vergelijking met de Kosovaarse afscheiding van Servië in (de facto) 1999. Destijds bombardeerde de NAVO 78 dagen lang doelen in Servië, nadat Servische troepen in Kosovo bloedbaden hadden aangericht onder etnische Albanezen. Een situatie die zich lastig laat vergelijken met Catalonië nu.

Verval in het Westen

Nimmo van de Atlantic Council concludeert dat Russische staatsmedia de situatie in Catalonië plaatsen in een breder narratief van het Kremlin over verval in het Westen, maar dat de berichtgeving lang niet zo vijandig is als bij onderwerpen die nauwer raken aan de Russische belangen. Als de relatie van Rusland met de NAVO aan bod komt, en bij de oorlogen in Syrië en Oekraïne, wordt volgens Nimmo vanuit het Kremlin veel nadrukkelijker propaganda bedreven.

Wat Catalonië betreft is de liefhebber van Russische agitprop voorlopig dus vooral tot Facebook veroordeeld. Op de pagina ‘Nederland zoekt Putin’, doet Ronald van Amerongen regelmatig verslag. Dat is een Nederlander die zich in Oost-Oekraïne heeft gevestigd. Op internet neemt hij het op voor Rusland en de pro-Russische opstandelingen in de Donbas. Hij maakt vaak dankbaar gebruik van Russische propaganda. Een van zijn teksten op Facebook: „Poetin had het Catalaanse referendum willen hacken om zo de westerse democratie te vernietigen. Gelukkig was Spanje hem voor.”