Cultuur

Interview

Interview

Acteur Sadettin Kirmiziyüz in 'Kruistocht'

Foto Kurt van Elst

Wat moeten we met ‘Kruistocht in Spijkerbroek’?

Kruistocht in Spijkerbroek van Thea Beckman is toe aan zijn 94e druk, en bestaat als film en musical. Nu maken Marjolijn van Heemstra en Sadettin Kirmiziyüz er theater van. „Je hebt iets gelezen en je kijkt erop terug.”

Het boek Kruistocht in Spijkerbroek gaat over de vijftienjarige Dolf, die via een tijdmachine in middeleeuws Duitsland belandt. Daar helpt hij kinderen een kinderkruistocht op weg naar Jeruzalem te overleven. Maar dat is niet het verhaal van de theaterbewerking door Van Heemstra en Kirmiziyüz. Zij doen geen boekbewerking.

Wat is hun voorstelling wel? Van Heemstra: „Onze Kruistocht is een soort denkoefening. Je hebt iets gelezen en je kijkt erop terug. Jij bent veranderd, de tijd is veranderd. Welke betekenis koppelen wij nog aan Kruistocht in Spijkerbroek? We vragen ons hardop af hoe wij ons vandaag de dag verhouden tot de geschiedenis van de kinderkruistocht.”

Een kijkje bij de repetitie toont Van Heemstra en Kirimiziyüz, twee dertigers die allebei achter een kinderwagen lopen. Een geschilderd spijkerbroekblauw bos kadert het speelvlak in. Al gauw laten ze de kinderwagens voor wat ze zijn en dragen luidkeels voor uit hun boekverslag, uit respectievelijk 1993 en 1994, voor. Thema? ‘Reizen, natuur en oorlog’, aldus de twaalfjarige versie van Sadettin. ‘Geschiedenis en religie’, vindt de jonge Marjolijn.

Als volwassenen zien Van Heemstra en Kirmiziyüz een nieuwe thematiek in het boek. „Het was de titel die enthousiast maakte om hier een voorstelling over te maken”, vertelt Van Heemstra. Kruistocht in Spijkerbroek kwam uit in 1973. Toen had niemand het over kruistochten. Maar nu is er een heel rijtje van politieke momenten waarin die term gebruikt wordt. Na 9/11 zei toenmalig president van de Verenigde Staten George Bush bijvoorbeeld ‘There’s a new crusade.’ En IS beschouwde het Westen juist als ‘kruisvaarders’. Er is dus een nieuw vocabulaire ontwikkeld voor die term. Een nieuw kruistochtendiscours, waarin de tegenstellingen tussen het Midden-Oosten en het Westen een rol spelen.”

Van Heemstra en Kirmiziyüz willen dat vijanddenken ontzenuwen in hun voorstelling. „Moslims worden nu vaak gezien als de grote vijand”, aldus Van Heemstra. „Dat beeld maken mensen zich eigen. Die waanbeelden, de waarheden die mensen zelf creëren, die willen wij tegenspreken.”

Aanleiding voor die missie zijn de kinderen van Van Heemstra en Kirmiziyüz. Van Heemstra: „We vragen ons af hoe onze kinderen dat boek lezen over tien jaar. Met wie identificeren zij zich dan? En worden zij de dupe van de kruistochtmentaliteit die er nu is? Wij weten niet met welke problemen de kinderen van nu over dertig jaar te kampen hebben.” Ze kijkt Kirmiziyüz aan. „Dat is een goed einde voor de voorstelling!” „Dat moet ik even opschrijven”, roept hij enthousiast.

Een halve week voor de première zijn de makers allesbehalve klaar. Het interview vindt, bij gebrek aan tijd, in de trein plaats. Ze schaven nog steeds aan de tekst van de voorstelling in een Google Docs-document. Ze praten zoals ze de voorstelling schrijven: Van Heemstra heeft de meeste tekst, Kirmiziyüz komt met nieuwe ideeën en vult haar aan.

Van Heemstra: „We werken samen omdat we twee perspectieven hebben.” „En daardoor een soort middenpad kunnen tonen”, vult Kirmiziyüz aan.

Van Heemstra: „We willen graag dezelfde dingen weten.”

Kirmiziyüz: „We zijn ook wel een beetje nerds. Oh wist je dit, wist je dat?”

Van Heemstra: „O ja? Nou, ik heb een beter verhaal.”

Ze lachen. Maar al snel zijn ze weer serieus. Kirmiziyüz heeft een Turks-Nederlandse achtergrond. Van Heemstra stamt af van een Friese, adellijke familie. „Dat verschil geeft wel een extra dimensie aan hoe we dit verhaal kunnen vertellen”, aldus Van Heemstra. „We vergroten onze tegenstellingen uit in de voorstelling. Sadettin identificeert zich bijvoorbeeld veel meer met de Saracenen die de kinderkruistocht willen verdrijven uit Jeruzalem. Dat heb ik niet. Kirmiziyüz vult aan: „Als er iemand is die dit stuk moet maken, dan zijn wij het. Juist vanwege die verschillende achtergronden.”

Kruistocht, door Theater Artemis, Stichting Marjolijn van Heemstra en Trouble Man onder regie van Jetse Batelaan. Première 4/10. Tournee t/m 23 december 2017.