Onderwijs

De leraar moet geen spleetogen trekken in de les

Onderwijsblog ‘Sjing, sjang, sjong, speelt ping pong in Hongkong’. Dat rijmpje wordt gebruikt bij taalles en dat moet niet, schrijft Janet Lie.

Anp Koen van Weel

Door Janet Lie
Wat veel Nederlandse docenten, pedagogen en onderwijskundigen eeuwenlang als normaal zagen, blijkt al die tijd toch erg kwetsend en beledigend te zijn. Leermateriaal met racistische stereotypen over Chinezen zorgde onlangs voor ophef op basisschool Laterna Magica in Amsterdam. Kinderen leren de ‘-ng’ klank door middel van het rijmpje ‘Sjing, sjang, sjong, speelt ping pong in Hongkong.’ Ook worden ze aangespoord om het volgende gebaar te maken: ‘spleetogen trekken met beide wijsvingers’ om een Chinees na te doen.

Online waren Aziatische Nederlanders verontwaardigd, toen een Chinees-Nederlandse ouder het op Facebook deelde. Hij zag het materiaal maar zonder het gebaar op basisschool Laterna Magica in Amsterdam hangen. Met name het ‘sjing, sjang, sjong’ is volgens de ouder aanstootgevend, omdat ze de Chinese taal belachelijk maken en pestgedrag tegen Aziatisch-Nederlandse kinderen bevorderen. Laterna Magica verwijderde het rijmpje binnen een dag uit hun curriculum en veranderde de ‘Chinese letter’ naar de ‘tong-klank’.

Plaatje op de site van de ,,Onderwijsgek'' dat nu is verwijderd

“We stonden er nooit bij stil dat dit stigmatiserend kan overkomen,” aldus Annette van Valkengoed, directrice van Laterna Magica. De leermethode komt oorspronkelijk van pedagoog José Schraven en wordt onder andere gebruikt door de website Onderwijsgek van onderwijsadviseur Marcel Schmeier. Toen hij negatieve reacties kreeg op sociale media van Aziatische Nederlanders, verwijderde ook hij het materiaal van zijn website. “Het staat al sinds 2012 op mijn site en ik heb nooit opmerkingen over gekregen. Toen ik als leerkracht werkte, gebruikte ik dit rijmpje met het gebaar ook in mijn klas.” Het is goed dat zowel Van Valkengoed als Schmeier snel handelden, maar het is apart dat ze al die jaren geen kwaad zagen in de racistische stereotypes die aan kinderen worden geleerd. Het is immers de vraag hoeveel andere scholen en onderwijsinstellingen het materiaal gebruiken en hopelijk ook aanpassen.

Pijnlijk

Op Facebook deed het rijmpje veel Aziatische Nederlanders denken aan bekender fenomeen: het liedje ‘Hanky Panky Shanghai’. Generaties lang werd dit gezongen, maar inmiddels is het op veel scholen afgeschaft vanwege de racistische ondertoon en het feit dat het geen écht Chinees is. “Vroeger moest ik het ook zingen en gaf de juf mij een extra blik, want het was immers ‘mijn’ lied,” aldus Chee-Han Kartosen-Wong, die deze week voor het Parool een opiniestuk schreef over racistisch leermateriaal. “Ook hier werd er door klasgenoten ‘spleetogen’ getrokken. Zij vonden het heel grappig, maar ik niet. Het deed pijn, en confronteerde mij met het feit dat ik anders was. Dit liedje is trouwens niet van vroeger. Ik moest laatst een moeder bij peutergym uitleggen waarom het niet oké was toen zij dit liedje hardop zong met haar zoontje.”

Het is bijzonder dat Aziatische Nederlanders hun mond opentrekken tegen racisme. Zij hebben immers te maken met het modelminderheid-stereotype: hard werken, goed aanpassen en vooral niet zeuren. Althans, dat is met name de eerste, oudere generatie die de taal niet goed sprak en vooral bezig was met hun kinderen een goede toekomst geven. Inmiddels zijn veel tweede- en derdegeneratie Aziaten mondig genoeg om aan te kaarten als iets discriminerend is. “Mijn zoon is nu drie zou dit soort discriminerende liedjes, rijmpjes en gebaren niet meer hoeven mee te maken in zijn eigen land,” aldus Kartosen-Wong.

Blogger

Maarten Huygen

Maarten Huygen is redacteur onderwijs. Hiervoor was hij onder andere chef opinie, commentator en verslaggever voor NRC. Hij woonde 11 jaar in Washington, in de vroege jaren tachtig voor omroepen en bladen, in de vroege jaren negentig voor NRC.