Cultuur

Interview

Interview

Marcel van Hoorn/ ANP

‘Sint-Maarten viel buiten de scenario’s van Defensie’

Martin Wijnen

De ramp na orkaan Irma was een ‘biggie‘, zegt Martin Wijnen, tijdelijk Nederlands hoogste militair. „Met de hele krijgsmacht was de situatie anders geweest. Is dat reëel?”

De top van Defensie werd na de orkaan Irma op Sint-Maarten geconfronteerd met chaos en plunderingen. De ramp was „buiten voorstellingsvermogen”, zegt plaatsvervangend commandant der strijdkrachten (plv. CDS) Martin Wijnen. Hij trad in juli aan en is de een na hoogste militair van Nederland – en heel even de hoogste, omdat CDS Tom Middendorp dinsdag aftrad na het politieke Mali-debat en Rob Bauer hem pas deze donderdag opvolgt.

Hoe is het om één dag echt Commandant der Strijdkrachten te zijn?

„Het lijkt misschien bijzonderder dan het is. Ook met een CDS in functie neem ik regelmatig het commando waar, bijvoorbeeld als de commandant zelf in de missiegebieden is – en verminderd bereikbaar – of in vergadering is, in het buitenland, of verlof heeft. Er is nu sprake van een uitzonderlijke situatie: generaal Tom Middendorp neemt zijn verantwoordelijkheid en trekt daaruit de ultieme consequenties. Dat maakt de context waarin ik de taken waarneem indrukwekkend, maar het werk niet anders.”

Welke rol had u met betrekking tot Sint-Maarten?

„De CDS is belast met uitvoering van alle militaire operaties, alle missies worden vanuit Den Haag gestuurd. Daar worden de mandaten voor gemaakt, de interactie met de politiek.

„Dit was wel een biggie. Hier in Den Haag heeft het ons wat hoofdbrekens gekost om het allemaal zo snel voor elkaar te krijgen.”

Waarom was het zo’n biggie?

„Zo’n operatie kent een aantal fases. Je hebt de noodhulp, de onmiddellijke reactie om de samenleving te ondersteunen. Openbare orde en veiligheid zijn een vraagstuk, de plunderingen zijn veel aan de orde geweest. Als je ziet dat de autoriteiten op Sint-Maarten de politiefunctie niet meer kunnen uitvoeren, dan springen wij bij. Zeg maar een militaire bijstandsregeling.”

Wat was nu de afspraak tussen de lokale politie en de mariniers over de handhaving van de avondklok?

„Per jaar vindt een orkaanoefening plaats, waarbij de overheid zichzelf traint: hoe gaan we om met allerlei eventualiteiten.”

De overheid op Sint-Maarten?

„Ja, want Sint-Maarten is een zelfstandig land. Wat nu gebeurde: dit was een hurricane beyond imagination. Dat de overheid niet in staat was haar functie uit te oefenen, verbaast niet. Dat dit een voedingsbodem is voor mensen om te gaan plunderen, is ook helder.”

Dus de lokale politie moest de orde bewaken. Of de mariniers ?

„Nee, in beginsel ligt die taak altijd bij het lokaal gezag. Totdat het niet meer bestaat. Na de storm was dat een van de eerste constateringen. In de ideale wereld was de politie 100 procent intact geweest en begonnen met patrouilleren. Ik bedoel: dan zit er een robuuste politiemacht.”

Maar dit was zo’n overmacht aan plunderaars?

„Ach joh, die lui waren allemaal gek. Ik geef het je te doen, als er zo’n orkaan over je eiland heen komt. Wat je dan krijgt, is met geen pen te beschrijven. Het is nu officieel de zwaarste orkaan die zich boven de Atlantische Oceaan heeft gevormd. Eerlijk: dat het eiland er zo bijligt als nu, is een wonder.”

Dus het initiatief ligt ook in zo’n crisissituatie bij het lokale gezag?

„Wij gaan niet staan wachten op een opdracht, wij gaan natuurlijk handelen. Dat is ook precies wat er gebeurde.”

Waren er nog te weinig militairen in het gebied om de veiligheid te waarborgen en plunderen te voorkomen?

„Ja, er zijn natuurlijk generieke scenario’s, waarbij we zeg maar een footprint op het eiland hebben. Als we daar met de hele krijgsmacht hadden gestaan, hadden we een andere situatie gehad. Is dat reëel? Volgens mij niet.”

Dus er waren te veel plunderaars?

„Het is een land van 40.000 inwoners en de nodige andere mensen die ook op het eiland wonen. Waren er te weinig [militairen]? Er worden oefeningen gemaakt om te kijken in hoeverre we daar mensen kunnen ondersteunen. Dat zijn generieke scenario’s. Er zijn altijd uitzonderingen denkbaar; had je dat kunnen voorzien? Ik vind het niet zo’n relevante vraag, heel eerlijk gezegd. Ik snap dat die gesteld wordt, we gaan natuurlijk evalueren. Maar nogmaals, windkracht dertig?”

Eigenlijk vielen de grootschalige plunderingen, net als de orkaan zelf, buiten generieke scenario’s?

„Ja, ik bedoel. Dit is buiten voorstellingsvermogen. Dat zou je wel kunnen zeggen. Als de overheid ophoudt te bestaan, zit er denk ik genoeg slechts in de mensen om niet geremd door wat dan ook hun ding te doen.”

Welke lessen kan Defensie trekken uit de noodsituatie op Sint-Maarten?

„Na elke operatie volgt een evaluatie. Dat zal ook nu gebeuren. Maar ik geloof niet dat dat tot wezenlijke aanpassing gaat leiden van de ondersteuning. Sint-Maarten zal een zelfstandig land binnen ons koninkrijk blijven. We zullen militaire bijstand verlenen, vanaf Curaçao en Aruba zullen vóór een orkaan marineschepen en troepen worden gezonden. Ik zie die mechanismen niet erg veranderen.”