Cultuur

Interview

Interview

De hoofdingang van het Internationaal Strafhof in Den Haag.

Foto Martijn Beekman/ANP

‘Ocampo had verkeerde strategie’

Kenneth Roth

Met de aanpak van hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo was volgens Kenneth Roth van alles mis. De bescherming van getuigen liet te wensen over en hij bouwde zijn rechtszaken niet goed op.

Constructief kritisch, zo kun je de houding van Human Rights Watch ten opzichte van het Internationaal Strafhof in Den Haag omschrijven. De mensenrechtenorganisatie steunde het hof al vóór de oprichting in 2002, maar deinst er tegelijkertijd niet voor terug om aan te wijzen wat er beter moet. Algemeen directeur Kenneth Roth, vanuit New York op bezoek in Amsterdam, reageert daarom graag op de onthullingen van NRC en andere media van het Europese onderzoeksplatform EIC over het hof en zijn voormalig hoofdaanklager Luis Moreno Ocampo.

Vrijdag werd bekend dat Ocampo na zijn vertrek bij het hof (2012) een Libische oliemiljardair heeft bijgestaan die nauwe banden onderhield met het Gaddafi-regime, terwijl Ocampo als aanklager juist vervolging instelde tegen Gaddafi en diens zoon. Ook stond de miljardair in contact met een van de belangrijkste krijgsheren op het Libische slagveld, generaal Khalifa Haftar. Verder bleek Ocampo als aanklager ten minste één brievenbusbedrijf in een belastingparadijs te hebben gehad zonder dat het hof dit wist.

Roth: „Het voorbeeld over Libië zegt iets over Ocampo’s gevoel voor ethiek. Hij zou uit de buurt moeten blijven van dossiers die hij ook onderzocht toen hij aanklager was. Ik weet niet of het Strafhof formele regels heeft om belangenverstrengeling te voorkomen, maar dit laat duidelijk zien dat die nodig zijn.

„Het nieuws over zijn offshorebedrijven gaat over zijn handelen terwijl hij aanklager was. We weten natuurlijk niet wat hij met die bedrijven deed en of iemand er geld in heeft gestopt om hem te beïnvloeden. Zelf ontkent hij dat iets dergelijks is gebeurd. Maar het is belangrijk dat een aanklager laat zien dat hij onafhankelijk is. Met geheime bedrijven wordt dat moeilijk. Er mag ook geen schijn van belangenverstrengeling zijn.”

Kenneth Roth.

Ocampo zegt dat hij de offshorebedrijven niet heeft gemeld omdat het hof er niet naar vroeg.

„Dan stel je formaliteiten boven de realiteit. Hij wist dat het Statuut van Rome [het verdrag van het Strafhof, red.] voorschrijft dat het duidelijk moet zijn dat hij onafhankelijk is. Elke aanklager moet zien dat dat niet strookt met geheime brievenbusbedrijven. Daar zou hij geen regels voor nodig moeten hebben.”

De offshorebedrijven zijn voor Roth niet het grootste probleem uit het tijdperk-Ocampo. „De belangrijkste kritiek die je op Ocampo’s werk kunt hebben, is dat hij een minimalistische kijk op strafonderzoeken had. Bij elke stap op weg naar een veroordeling deed hij alleen het onderzoek dat nodig was voor die ene specifieke stap. Maar de bewijslast wordt gaandeweg steeds zwaarder. Als je deze strategie volgt, neem je aan dat het gedetailleerde bewijs dat nodig is voor het uiteindelijke strafproces later wel zal komen. Dat is een gevaarlijke strategie. Ocampo’s opvolger Fatou Bensouda is hier veel professioneler in. Zij ziet in dat je al in het begin een veel steviger zaak moet hebben. Ze investeert ook meer in de bescherming van getuigen. Het gebrek daaraan heeft eerder voor enorme problemen gezorgd in het proces tegen de Keniaanse president [dat mislukte doordat de ene na de andere getuige uitviel, red].”

Bensouda was onderaanklager toen Ocampo het Kenia-proces begon. Kun je niet zeggen dat zij daar medeverantwoordelijk voor was?

„We weten inderdaad niet zeker hoe dat zat. Maar Ocampo’s aandacht was altijd vooral gericht op de reputatie van het hof bij het grote publiek. Daar lag zijn hart. Hij leek niet geïnteresseerd genoeg in het zorgvuldig opbouwen van een zaak, wat zwaar en moeilijk werk is.”

Aanklager Bensouda kan elk moment aankondigen dat ze – na een vooronderzoek van tien jaar – een strafrechtelijk onderzoek naar misdaden in Afghanistan begint. Zal dat helpen de reputatie van het hof te verbeteren?

„De grote vraag is of ze ook het martelen door Amerikaanse militairen zal aanpakken. Dat we het daar überhaupt over hebben, is het gevolg van de totale mislukking van de Verenigde Staten om martelende militairen zelf te berechten. Dat is niet alleen de fout van Bush, die de opdracht tot de martelingen gaf. Het ligt ook aan Obama. Die wilde zijn politieke krediet niet verspillen door de militairen te berechten. Ik herinner me dat ik een paar maanden na zijn aantreden bij hem op bezoek was in het Witte Huis. Ook toen al was duidelijk dat hij het gewoon niet ging doen. Het gevolg was straffeloosheid, en de boodschap dat marteling geen misdaad is. Zodoende kon Trump tijdens zijn campagne zeggen dat hij overweegt het weer toe te laten. Het Strafhof is dus de enig overgebleven optie om hier iets aan te doen.”