Chris Rock maakt als geen ander zijn eigen pijn grappig

Cabaretiers over Chris Rock

Soundos el Ahmadi, Roué Verveer, Howard Komproe en Emilio Guzman bewonderen Chris Rock. Hij is kritisch op zichzelf, compromisloos en maakt als geen ander grappen van zijn eigen pijn. Zondag staat hij in de Ziggo Dome.

Chris Rock in juni dit jaar tijdens een optreden in zijn Total Blackout Tour in Las Vegas. Foto Ethan Miller/ Getty Images

Emilio Guzman ijsbeerde in de beginjaren van zijn carrière veel heen en weer op het podium. Om de paar seconden speelde hij met zijn microfoondraad. Waarom? Zijn grote inspirator, de Amerikaanse komiek Chris Rock, deed het ook. „Ik was zo’n groot fan dat ik hem probeerde te kopiëren. Ook inhoudelijk. Ik ontleedde zijn grappen. Later heb ik wel mijn eigen stem gevonden.”

Van Chris Rock (52) valt ook veel te kopiëren, juist omdat hij zo authentiek is. Hij wordt geroemd om zijn trefzekere analyses, scherpe grappen over discriminatie en het tegelijkertijd op de hak nemen van de Amerikaanse zwarte gemeenschap. Zijn omhoogschietende stem is uit duizenden herkenbaar en zelfs zijn loopje is typisch. Met zijn nek naar voren, als een hyena op jacht, kijkt hij tijdens zijn optredens met grote ogen het publiek in.

Cabaretiers Soundos el Ahmadi, Roué Verveer en Howard Komproe hebben net als Guzman de videobanden en dvd’s van Rock grijsgedraaid. Roué Verveer: „In mijn beginjaren was ik vooral bezig met grappen maken. Ik kreeg na twee shows de behoefte om ook maatschappelijke onderwerpen aan te snijden. Maar ik twijfelde: zouden mensen niet boos worden om wat ik zou willen zeggen? Op dat moment kwam een dvd van Chris Rock uit. Rock is een meester in het aansnijden van maatschappelijke onderwerpen zonder boos over te komen. Ik heb zijn show bekeken, ben opgestaan en heb in één keer mijn derde show uitgeschreven. Ik wist precies wat ik wilde vertellen.”

Een van de favoriete grappen van Verveer komt uit Chris Rocks show Kill The Messenger uit 2008. Het fragment staat op YouTube. „Mijn huis kost miljoenen dollars. [...] In mijn wijk wonen slechts vier zwarte mensen, al staan er honderden huizen. Wie zijn dat? Mary J. Blige, Eddie Murphy, Jay-Z. [...] Weet je wat mijn witte buurman doet? Hij is tandarts. Hij is niet de beste tandarts van de wereld. Hij is niet opgenomen in de Hall of Fame van tandartsen. [...] Hij is gewoon tandarts.”

„Zijn grappen overstijgen het niveau van twee tieten in een envelop”, vindt Howard Komproe. „Rock kan als geen ander moeilijk invoelbare situaties begrijpelijk maken. Hij gebruikt zulke goede metaforen dat het voor mensen met een ander perspectief duidelijk wordt hoe het is om zwart te zijn.”

Rocks analyses van de werkelijkheid fungeren vaak als inkopper van een grap. In zijn openingssketch bij de Oscars vorig jaar vroeg hij zich af waarom pas de laatste jaren de discussie over discriminatie bij de filmprijzen is losgebarsten en niet al in de jaren zestig. „Maar als je oma aan een boom bungelt, is het erg moeilijk om je druk te maken over de beste korte buitenlandse documentaire.”

Te heftig, zeiden verschillende Amerikaanse commentatoren. Onzin, zeggen de Nederlandse cabaretiers. Soundos el Ahmadi: „De grap is niet pijnlijk, de werkelijkheid is pijnlijk en daarom is de grap zo goed. Mensen halen dingen door elkaar, ze kennen hun geschiedenis niet. Ik zou graag zelf vaker van dit soort grappen maken.”

Lees hier de recensie van Chris Rocks Total Black Out Tour

„In Nederland is dat wel lastig”, zegt Komproe. „Hier staat het rassendebat niet zo op scherp. Er is zeker discriminatie, maar slechts een kleine groep weet dat. Grappen staan of vallen bij herkenning.”

Het rassendebat in Amerika is pijnlijk en juist daarom zo geschikt als materiaal voor komedie, zeggen ze alle vier. Want ‘komedie is pijn’. Je moet die pijn volgens El Ahmadi wel juist doseren „Ik ben jaren gediscrimineerd. Nog steeds wordt mijn talent in twijfel getrokken door mijn kleur, gender en naam. Ik wil dat inzetten in mijn shows. Maar als je sommige ervaringen zelf niet goed hebt verwerkt, wordt het ongemakkelijk. Komedie is geen therapiesessie op het podium. Rock kan als geen ander zijn eigen pijn grappig maken.”

Tegelijkertijd kijkt Rock op een gezonde manier zelfkritisch naar de zwarte gemeenschap, vinden Komproe en Verveer. Beroemd is zijn sketch die ook op YouTube staat waarin hij zegt „There’s black people and there’s niggas”. Hij stelt dat zwarte Amerikanen meer discrimineren omdat zij ook zwarte Amerikanen in hokjes delen. Verveer: „Op dat moment dacht ik: dat is waar ook. En dat zijn de beste grappen. Als je je als publiek opeens iets realiseert.”

Komproe: „Hij is compromisloos. Hij neemt niet enkel populaire standpunten in om punten te scoren. Dat vind ik zo knap. Als je zo bekend ben, kan je voor de makkelijke weg gaan.”

De wereld is sinds de laatste show van Chris Rock in 2008 veel veranderd en Amerika helemaal. Guzman: „Rock maakte veel politieke grappen over ongelijkheid. Dat is zijn kracht. Maar met Trump als president doen nu heel veel comedians dat. Ik ben benieuwd of hij nieuwe invalshoeken heeft kunnen bedenken bij zo’n noodzakelijk, maar uitgekauwd onderwerp als Trump.”

Chris Rock, Total Blackout Tour. Zondag 8 okt Ziggo Dome, Amsterdam. Tournee: chrisrock.com