Column

Na vertrek Hennis zijn problemen Defensie nog lang niet voorbij

De Haagse Stemming Vandaag is dag 203 van de formatie. Schrijf je in om deze als nieuwsbrief per mail te ontvangen.

Zoals verwacht hield Hennis de eer aan zichzelf. Ongebruikelijker is het vertrek van de Commandant der Strijdkrachten. En de SP is wederom de rijkste partij.

STRIJDBAAR: Uiteindelijk kwam de snik in de stem alsnog. Na zich meer dan twee uur verweerd te hebben, trok Jeanine Hennis alsnog de verwachte conclusie. De politieke verantwoordelijkheid voor de “onverteerbare dood” van de twee militairen nam ze “ten volle”. “Voor mij stopt het hier.” Even daarvoor leek het nog of Hennis zich wilde blijven verdedigen: haar strijdbaarheid deed opeens vermoeden dat ze toch wilde aanblijven. Ook onderschreef ze weliswaar de aanbevelingen van de OVV, maar benadrukte ze niet alle bevindingen te omarmen. Wel erkende ze ruimhartig dat haar eerste reactie vorige week “knullig en tenenkrommend” was. “Ik ben ook maar een mens.” De Kamer keerde zich hoe dan ook unaniem tegen haar. Tot een gegarandeerde motie van wantrouwen hoefde het niet te komen.

Opvolger: De directe gevolgen van het vertrek van Hennis zijn nog onduidelijk. Mogelijk neemt VVD-minister Henk Kamp haar taken over, maar hij kreeg het onlangs al een stuk drukker na het overnemen van de portefeuille van de vertrokken staatssecretaris Martijn van Dam. Ook Bert Koenders is een mogelijkheid. Maar als fel pleitbezorger van de missie in Mali kan dat nu mogelijk ook voor opgetrokken wenkbrauwen zorgen. Dat de conclusies van het OVV-rapport nog lang zullen naklinken is sowieso evident. Bij Pauw suggereerde vakbondsvoorzitter Anne-Marie Snels gisteravond dat de missie in Mali moet worden stopgezet, een missie die het kabinet wil verlengen. En wie Hennis’ opvolger ook wordt: de structurele problemen bij Defensie waarop de OVV wees zijn hiermee verre van opgelost.

U-Turn: De toekomst van Hennis zelf blijft ook onzeker. Haar besluit af te treden nam ze vorige week al, zei ze gisteren na afloop van het debat. “Als je zo’n rapport leest, weet je het eigenlijk al. Er woedde een storm in mijn hoofd.” Hennis koos toch de nette route, zoals ex-minister Ard van der Steur eerder al deed: eerst verantwoorden, dan aftreden. Daarmee kan ze in principe in een komend kabinet terugkeren, een route vergelijkbaar met die van Piet Hein Donner in 2007. Maar is het waarschijnlijk? Niet echt: daarvoor is de politieke cultuur te zeer veranderd en ligt het verwijt van vriendjespolitiek te veel voor de hand. Satirisch medium De Speld suggereert vanochtend nog een andere mogelijkheid: het anoniem ministerschap. Niemand hoeft dan te weten dat de blonde ex-europarlementariër en voormalig minister van Defensie, Hennis is.

Tandvlees: Ongebruikelijker dan het vertrek van een minister is het opstappen van Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp. Twee dagen voor hij het commando eervol zou overdragen aan opvolger Rob Bauer, diende ook Middendorp zijn ontslag in. In zijn afscheidstoespraak haalde hij gisteravond nog fel uit naar de bezuinigingen bij Defensie. “De krijgsmacht loopt op haar tandvlees”, zei Middendorp. En: “Feit blijft dat ik iedere dag heb moeten puzzelen en prioriteren om de taken die we wél doen, ook verantwoord te kunnen doen.” In interviews, bijvoorbeeld in NRC vorig jaar, toonde Middendorp zich al eerder kritisch over de bezuinigingen, maar volgens de vakbonden, zoals vandaag in De Telegraaf, liet Middendorp niettemin zijn “oren te veel hangen” naar de minister. Hoe dan ook komt een CDS die vertrekt bijna nooit voor: wij herinneren ons alleen het vertrek van CDS Arie van der Vlis in 1994, destijds uit onvrede met bezuinigingen.

DRAAI: Het bleef tot het laatste moment spannend, maar uiteindelijk besloot 50Plus-senator Jan Nagel gisteren in de Eerste Kamer toch tegen de nieuwe naturalisatiewet van demissionair staatssecretaris Klaas Dijkhoff te stemmen. En dus gaat de wetswijziging niet door. De draai van 50Plus, die in het eigen verkiezingsprogramma nadrukkelijk vóór verlenging van de naturalisatietermijn pleitte maar door een lobby van een D66’er van mening veranderde, is opmerkelijk. Dijkhoff moet balen van het op de valreep sneuvelen van zijn wet, al liet hij dat gisteren niet merken. “Ach ja, democratie. Daarin krijg je niet altijd wat je wil.”

Rijk/arm I: De spanning van de Quote 500 heeft het zelden: het overzicht van de eigen vermogens van politieke partijen. Gisteren werden de jaarverslagen bekend en tot niemands verbazing staat de SP weer ruim aan kop met 11 miljoen euro eigen vermogen. Die rijkdom is vooral te danken aan de afdrachtsregel. En dus zou de lijst volgend jaar zomaar spannender kunnen worden, nu Ronald Plasterk het automatisme van de afdrachtsregel onlangs heeft stopgezet. Ook het eigen vermogen van de PvdA gaat hoogstwaarschijnlijk slinken. De huidige 1,4 miljoen is voornamelijk gebaseerd op overheidssubsidies, die na de verkiezingsnederlaag sterk zullen gaan dalen.

Rijk/arm II: De NOS brengt vanochtend nog een klein lekje uit de formatieonderhandelingen: de vermogensbelasting zou gaan dalen. Het nieuwe kabinet zou het bedrag waarover geen belasting hoeft te worden betaald, willen verhogen van 25.000 tot 30.000 euro.

Personalia I: Oud VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers heeft ruim drie ton terugbetaald aan de staat. Het gaat om de 330.828 euro die hij kreeg hij toen hij zich als gedeputeerde in Noord-Holland liet omkopen. Hooijmakers zit zijn celstraf op dit moment nog steeds uit.

Personalia II: Ex-PVV’er Michael Heemels kreeg gisteren achttien maanden gevangenisstraf opgelegd, waarvan vier voorwaardelijk. Heemels werd schuldig bevonden aan verduistering en valsheid in geschrifte. Justitie eiste eerder 22 maanden cel.

Correctie: In een eerdere versie van dit bericht stond dat de Kamer de missie in Mali al heeft verlengd. Dat klopt niet: het kabinet heeft laten weten de missie te verlengen, de Kamer moet zich hier nog over uitspreken.