De Spaanse koning zet conflict op scherp

Met zijn toespraak sloot de Spaanse koning in een klap de deur naar een dialoog met de Catalanen. „Hij was al nooit mijn koning.”

De Spaande koning tijdens zijn speech. Foto Javier Barbancho/Reuters

Degenen die dachten koning Felipe VI als een mediator op zou treden tussen de Spaanse regering en de Catalaanse separatisten kwamen bedrogen uit. Sterker nog; met een toespraak van zes minuten, waarin het staatshoofd zich volledig achter premier Mariano Rajoy schaarde, sloot hij met een klap de deur om nog via een dialoog tot een oplossing te komen. Voor vele Catalanen was het televisie-optreden van de koning het zoveelste bewijs dat ze vanuit Madrid geen steun hoeven te verwachten. „De koning heeft de separatisten hiermee alleen maar geholpen. Die zien bevestigd dat de eenzijdige afkondiging van onafhankelijkheid de enige weg is”, stelt de Catalaanse historicus Arnau Gonzàlez i Vilalta.

Lees ook deze analyse: Eenheid Spanje loopt gevaar

Felipe VI heeft met zijn toespraak het conflict tussen beide partijen verder op scherp gezet. En dat leverde hem applaus op van de grote nationale partijen als de PP, PSOE en Ciudadanos. Maar in Catalonië verspeelde Felipe VI in zijn eerste ingelaste toespraak veel van het laatste krediet dat hij had onder de separatisten. In de lijn van zijn vader Juan Carlos I hield hij stevig vast aan de constitutie.

De koning toonde weinig tot geen affectie met de Catalanen. Het staatshoofd sprak geen woord Catalaans - terwijl hij die taal wel spreekt – en wenste het volk alleen in het Spaans goedenavond. Daarna volgde een streng betoog met een reeks van beschuldigingen aan de separatisten. Die zijn volgens hem niet alleen illegaal bezig, maar ze kunnen ook nog eens volledig verantwoordelijk worden gehouden voor de huidige crisis in Spanje. Felipe VI keek daarmee louter naar de letter van de grondwet en vergat de maatschappelijke onvrede.

Correspondent Koen Greven ging mee met een Catalaanse burgemeester die stembussen afleverde Geweld was het antwoord uit Madrid, zegt burgemeester Garriga

Een geste

Historicus Gonzàlez i Vilalta, die vorige week nog een boek presenteerde over het proces van de separatisten (van 2006 tot 2017), bleef na de verklaring van de koning teleurgesteld achter. „Als je het vanuit een constitutioneel opzicht bekijkt dan kon je niet verwachten dat de koning met eigen opinie zou komen”, stelt Gonzàlez i Vilalta. „Maar toch hadden velen iets van een geste verwacht in de richting van de Catalaanse maatschappij. Niets dus.”

Gonzàlez i Vilata wikt en weegt de woorden van Felipe VI nogmaals en trekt dan de volgende conclusie: „De koning kiest voor de rol van een stevig staatshoofd”. „In het kort komen zijn uitspraken op het volgende neer: ‘Catalanen zijn gewoon Spanjaarden omdat de staat dat zegt.’ Ze mogen zich niet anders voelen of anders zijn. En mogen niet over zichzelf beslissen. Niemand binnen de Spaanse macht geeft de Catalanen de ruimte. Niemand komt met een aanvaardbaar project voor de toekomst. Ook de koning niet. Alleen de separatisten.”

Welke voordelen zien de Catalanen die zich willen afscheiden? Correspondent Koen Greven zet ze op een rij.

De verschillen tussen de separatisten en de nationale regering in Madrid waren al vrijwel onoverbrugbaar en de toespraak van de koning speelt de partijen alleen maar verder uit elkaar. De landelijke kwaliteitskrant El País koos in het commentaar opzichtig de kant van de koning. „We moeten deze koninklijke boodschap vieren”, schreef de krant, die verder stelt „er vertrouwen in te hebben dat de democratische orde in Spanje zal worden hersteld.” El País als spreekbuis van de heersende orde. Dat is ook wel eens anders geweest.

Protesten

De straten in tal van Catalaanse steden lopen nu iedere dag vol met protesterende menigtes, die zich geschoffeerd voelen door ‘Madrid’. De separatisten hebben op zeer slimme wijze ingespeeld op deze sentimenten en zien hun aanhang dagelijks groeien. „Het gaat er nog niet eens om wie er gelijk heeft”, stelt Gonzàlez i Vilata die als hoogeleraar verbonden is aan de Autonome Universiteit van Barcelona. „Maar we moeten wel naar elkaar blijven luisteren. Je kunt in een pluriforme samenleving niet alles met het recht van de sterkste proberen te bepalen.”

Burgemeester Pere Garriga van het separatistische bergdorpje Arbúcies is na de toespraak van de koning gesterkt in zijn voornemens. „Hij was al nooit mijn koning. Staatshoofden als Felipe VI legitimeren de onafhankelijkheid van Catalonië.”

Onafhankelijkheidsgroeperingen riepen zondag op tot de staking als protest tegen het politiegeweld tijdens het referendum. Het openbare leven in Catalonië lag twee dagen na het referendum deels plat door stakingen.