Column

Is het een staking als werkgevers meedoen?

Het poldermodel leeft: de lerarenstaking is een klassieke uitkomst van ons sociaal-economisch overleg, waarin werkgevers en vakbonden het roerend eens zijn.

Leraren staken donderdag en de werkgevers in het basisonderwijs doen mee. Is het dan nog wel een staking? Werkgevers hebben een hekel aan werkonderbrekingen. Klanten staan voor een dichte deur. De omzet daalt. Stakers ondermijnen de betrouwbaarheid van de dienstverlening. Nog erger: succesvolle acties drijven de arbeidskosten op en reduceren de winst.

Daarom nemen werkgevers soms ‘disciplinaire’ maatregelen met zware impact. Een werkonderbreking bij de NS leidde onlangs tot het ontslag van een machinist, een waarschuwing voor zesentwintig machinisten en conducteurs en loonkorting voor nog eens zestien anderen. Bij (aangekondigde) acties stappen bedrijven regelmatig naar de rechter. Supermarktketen Jumbo en Holland Casino deden dat eerder dit jaar. Tevergeefs. Staken mag, al stelt de rechter soms wel dat de vakbonden bepaalde regels in acht moeten nemen.

KLM wist vorig jaar met een beroep op de vakantiedrukte en de angst voor chaos op Schiphol wel een stakingsverbod te krijgen, maar dat was maar tijdelijk. En voor het verbod afliep wist de FNV al een verbeterd cao-aanbod van de werkgever in de wacht te slepen.

Staken is een recht, met dank aan de Europese Unie. De Nederlandse wetgever was er nooit aan toe gekomen het stakingsrecht adequaat te regelen. Europa deed dat voor ons.

Ook al is het een recht, staken is duidelijk geen vakbondshobby in Nederland. Vorig jaar telde het Centraal Bureau voor de Statistiek niet meer dan 25 stakingen, waarbij samen 19.000 arbeidsdagen verloren gingen. De aanmeldingen suggereren dat er deze donderdag wel 15.000 stakende leraren in het Haagse Zuiderpark staan. In dat geval worden de cijfers van vorig jaar wel overtroffen. Een teken des tijds. Wat meer conflictmodel, minder poldermodel.

Ook al is het een recht, staken is duidelijk geen vakbondshobby in Nederland

Maar dan toch die vraag: is het wel een staking als werkgevers meedoen? De vakbonden hebben de staking volgens de regelen der kunst per brief van 29 september aangekondigd bij de werkgevers. Formaliteiten moeten in acht genomen worden, ook al steunen de werkgevers de actie. De aankondiging zegt: dit is een echte staking. Onder de ondertekenaars van de vakbondsbrief is Zakaria Boufangacha, arbeidsvoorwaardencoördinator van de FNV, die vorig jaar nog de verboden staking bij KLM zou leiden.

Maar wat hier afwijkt van een reguliere staking is de tegenpartij. Geen actie tegen werkgevers, zoals gewoonlijk bij arbeidsvoorwaarden. Dit is een politieke staking. Ook is dat overigens een legitieme strijdvorm, al is ‘ie in Nederland minder gebruikelijk dan in bijvoorbeeld Frankrijk. De stakers willen het nieuwe kabinet onder druk zetten om 900 miljoen euro extra te besteden aan salarissen.

De werkgevers, de schoolbesturen, hebben dat geld naar eigen zeggen niet. Zij kunnen de loonsverhoging ook niet (proberen) door te berekenen aan hun ‘klanten’. Onderwijs komt voor rekening van de belastingbetaler. Vandaar het gezamenlijk beroep op het kabinet. Daarmee wekken zij wel de indruk dat er niet een arbeidsconflict is, maar een belangenkongsi van werkgevers en vakbonden om de belastingbetaler op extra kosten te jagen. Maar het kabinet hoeft natuurlijk niet toe te geven. De volgende minister kan het op verdere escalatie laten aankomen.

Je kunt de staking ook anders zien, namelijk als de klassieke uitkomst van ons sociaal-economisch overleg. Werkgevers en vakbonden zijn het roerend eens. Precies wat politici op andere terreinen (pensioen, arbeidsmarkt) graag zien.

Het poldermodel lééft en staakt een dagje.

Menno Tamminga vervangt Maarten Schinkel, die afwezig is.