Engelstalig Kameroen leeft in doodsangst

Repressief bewind

Bij lukrake beschietingen door leger en politie kwamen zondag in het Afrikaanse land tientallen demonstranten om het leven.

Inwoners van het Engelstalige Buea, ten westen van Douala, bereidden zich zondag voor op de protesten.. Foto AFP

Na de doden en gewonden die zijn gevallen nadat het leger en politie vanuit helikopters op demonstranten schoten, is het de vraag wanneer de Engelstalige minderheidsgroep in Kameroen massaal in opstand komt tegen de repressie door president Paul Biya, die zetelt in de hoofdstad Yaoundé in het francofone gedeelte van het land.

Het probleem dateert uit de periode van dekolonisatie in de jaren ’50 en ’60. Maar nooit eerder was de crisis zo gewelddadig als de afgelopen maanden, culminerend in een bloedige zondag afgelopen weekend. Officieel kwamen acht betogers om, volgens Amnesty International zeventien en volgens een oppositieleider dertig.

In de grote steden van de Engelstalige regio (de provincies Noordwest en Zuidwest) van Kameroen durven bewoners nauwelijks hun huizen meer uit. Ooggetuigen vertellen over soldaten die lukraak huizen binnenvallen en arrestaties verrichten.

Demonstranten in het Engelssprekende Douala.
Foto Joel Kouam / Reuters
Demonstranten in het Engelssprekende Douala.
Foto Joel Kouam / Reuters
Politie patrouilleert in Kameroen.
Foto AFP
Politie loopt in Kameroen met schilden door de straten.
Foto AFP

Al sinds eind vorig jaar klagen inwoners van steden als Bamenda en Buea dat door acties van veiligheidstroepen en activisten de economie is stilgevallen. Al maandenlang zijn er elke maandag stakingen, op wegen zijn barricades opgeworpen door de politie, die nauwelijks mensen doorlaat, en begin dit jaar trok de overheid vier maanden de stekker uit het internet. Ook na de rellen van dit weekend is het internet weer gesloten in het noord- en zuidwesten van het land.

Activisten wilden daar dit weekend een onafhankelijke staat uitroepen, Ambazonia. De regering noemde hen terroristen en sloot de grens met het (Engelstalige) Nigeria. Journalisten werden gewaarschuwd dat ze als handlangers van terroristen worden beschouwd als ze zouden publiceren over de activisten. De meeste bewoners bleven zondag angstvallig thuis, velen hingen wel de blauw-witte vlag van Ambazonia uit.

Afkopen van de oppositie

Engelstalige provincies. Studio NRC

Onder president Paul Biya, sinds 35 jaar aan de macht, kent Kameroen een uiterst repressief bewind. In het Franstalige gedeelde bracht deze onderdrukking een vorm van stabiliteit, in het Engelstalige wakkerde ze juist verzet aan.

Biya is meester in het afkopen van de oppositie, maar dit cliëntelisme werkt slechter in het Engelstalige gedeelte. Weliswaar is slechts 20 procent van de bevolking Engelstalig, met de vruchtbare grond en de oliewinning voor de kust draagt het wel ruim de helft aan het bnp bij. Het overgrote deel van de ministers in Yaoundé is Franstalig; politie en leger in het Engelstalige deel spreken Frans.

Engelstalige bewoners klagen dat hun Franssprekende landgenoten altijd een streepje voor hebben. Eind vorig jaar klaagden rechters en advocaten in het noord- en zuidwesten dat nationale wetten in het Frans zijn geschreven. Leraren met zulke klachten sloten zich bij hen aan. Dat gevoel van achterstelling stimuleerde grote delen van de bevolking aan betogingen mee te doen. Over het doel – afscheiding of meer autonomie – bestaat echter grote verdeeldheid.

Het protectoraat Kameroen ontstond in 1884, toen de Duitse regering met stamhoofden langs de kust een verdrag sloot. Na de Eerste Wereldoorlog werd het land verdeeld tussen Frankrijk en Engeland.

De koloniale machten bestuurden hun gebied elk op eigen wijze. Mede daardoor voelden de bewoners van het Engelstalige gedeelte zich anders dan de Franssprekenden. Bij een door de Britten georganiseerd referendum mochten de Engelstaligen kiezen tussen Yes en Oui, tussen aansluiting bij Nigeria of het Franstalige gedeelte. Ze mochten toen echter tot ergernis van velen niet kiezen voor onafhankelijkheid.

Volgens Amnesty International vallen er regelmatig dodelijke slachtoffers bij martelingen door Kameroense veiligheidsdiensten van vermeende Boko Haram-aanhangers. De martelingen zouden wijdverbreid zijn geworden.