De eerste commandant ooit die opstapt

Tom Middendorp

De Commandant der Strijkrachten zag zich als tussenpaus. Nu ziet hij zich genoopt weg te gaan, vlak voor zijn pensioen.

Foto Jerry Lampen/ANP

Tom Middendorp (57) was een commandant der strijdkrachten van primeurs. Hij was de eerste generaal die met maar twee sterren in het hoogste militaire ambt werd geparachuteerd, waarvoor hij in 2012 twee rangen moest worden bevorderd. Dinsdagavond was hij de eerste Commandant der Strijdkrachten in de geschiedenis die opstapte, nadat Defensie werd verweten dat het de dood van eigen militairen had kunnen voorkomen.

Het rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) dat vorige week verscheen, had Middendorp „diep geraakt”, zei hij dinsdagavond bij zijn aftreden. Niet alleen constateerde de OVV dat de krijgsmacht had moeten weten dat de granaat die vorig jaar twee militairen doodde in Mali totaal ongeschikt was. Defensie werd zelfs verweten dat het de uitvoering van missies boven de veiligheid van de eigen mensen zou hebben gesteld. „Als militair adviseur en eerstverantwoordelijke voor de voorbereiding en uitvoering van missies, voel ik me daarvoor verantwoordelijk”, zei een zichtbaar aangeslagen Middendorp. „Het onnodig op het spel zetten van levens van mijn militairen is wel het laatste wat ik zou doen.”

Het is wrang dat Middendorp zich juist nu en juist hierom gedwongen voelt zijn functie neer te leggen. Donderdag zou hij sowieso met pensioen gaan. Zijn opvolger, vice-admiraal Rob Bauer, zou met groot ceremonieel op het Binnenhof de taak overnemen.

De bescheiden en analytische Middendorp zag zichzelf altijd als een tussenpaus. Hij moest de organisatie draaiende houden na decennialange bezuinigingen; zijn opvolger zou weer kunnen gaan bouwen. Mede dankzij gesprekken met Middendorp beseften politici van rechts tot links – ‘geholpen’ door internationale instabiliteit, migratie en terreur – dat er weer fors in de krijgsmacht moet worden geïnvesteerd.

Middendorp gaf toe dat de organisatie „op haar tandvlees” liep en het niet meer lukte deze volledig draaiende te houden. Door tekorten aan reserveonderdelen bleven voertuigen op de kazerne, door overbelasting van personeel konden missies niet meer langdurig worden volgehouden en door gebrek aan munitie moesten soldaten ‘pang pang’ roepen tijdens oefeningen.

Maar één aspect van de krijgsmacht leed niet onder de financiële problemen, bezwoer Middendorp altijd: de invulling van de missies. Wie voor Nederland werd uitgestuurd naar Afghanistan, Irak, Mali of Litouwen kon er op vertrouwen dat dit alleen gebeurde met de beste training, de beste spullen en de beste zorg.

„Ik moet de pijn verdelen en keuzes maken. Ik kies ervoor manschappen nooit op gevaarlijke missies te sturen met slechte spullen”, zei Middendorp vorig jaar in een interview met NRC. Uitgerekend dat wordt Defensie door de OVV wel verweten.

Bruggenbouwer

Middendorp, die tijdens zijn militaire opleiding techneut werd, stond bekend als bruggenbouwer. Hij had als commandant in Afghanistan intensief samengewerkt met diplomaten en verbeterde als CDS de relatie tussen de „boemannen” van Defensie en „tree huggers” van Buitenlandse Zaken, zoals hij het zelf omschreef.

Middendorp trad iets eerder aan dan Hennis. Hij maakte haar militair wegwijs. Ze bouwden een vertrouwensband op en doorstonden samen menig schandaal. Tot de misstanden in de Mali-missie hen beiden dwongen te vertrekken.