Vertrek van weer een VVD’er brengt Rutte in lastig parket

Aftreden Hennis

Zoals verwacht trad Jeanine Hennis af als minister van Defensie. Maar kan ze terugkeren in Rutte III?

Jeanine Hennis keert dinsdagavond terug op het ministerie van Defensie nadat ze in het debat met de Tweede Kamer over het OVV-rapport was afgetreden. Foto David van Dam

Ze deed wat iedereen had verwacht – met opgeheven hoofd. Na vijf uur debatteren met de Tweede Kamer stapte Jeanine Hennis-Plasschaert (VVD) dinsdagavond op als demissionair minister van Defensie. Ze nam daarmee de politieke verantwoordelijkheid voor de dood van twee militairen, vorig jaar, bij een mortierongeluk tijdens de missie in Mali. Met Hennis legde ook Tom Middendorp, commandant der strijdkrachten, zijn functie neer.

Hennis’ positie was vrijwel onhoudbaar geworden nadat demissionair vicepremier Lodewijk Asscher (PvdA) had gezegd dat hij genoeg reden voor haar zag om af te treden. Ook was bij de aanstaande coalitiepartijen CDA, D66 en ChristenUnie weinig animo om Hennis overeind te houden na het vernietigende rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), dat eind vorige week naar buiten kwam.

Het besluit af te treden, zei Hennis na afloop, had ze al voor het weekend genomen. „Als je zo’n rapport leest, weet je het eigenlijk al. Er woedde een storm in mijn hoofd.”

Toch koos Hennis, net als haar opgestapte partijgenoot Ard van der Steur (Veiligheid en Justitie) begin dit jaar, voor de nette route: ze beantwoordde eerst uitgebreid een lawine aan kritische vragen van het parlement.

Met het vertrek van Hennis verliest premier Mark Rutte de vijfde VVD-bewindspersoon uit zijn tweede kabinet, na Frans Weekers (Financiën) en het trio Van der Steur, Ivo Opstelten en Fred Teeven. En niet zomaar eentje: Hennis gold als een vertrouweling van Rutte en een politica met wie de VVD grote ambities had. Ze stond op plek twee van de kandidatenlijst bij de Kamerverkiezingen in maart.

Dat plaatst Rutte voor een lastig dilemma. Kan hij Hennis straks benoemen als minister in zijn derde kabinet, zoals tot voor kort een uitgemaakte zaak leek? Zelf noemde Hennis die vraag dinsdagavond „niet relevant” en „niet interessant”.

Hennis gold als een vertrouweling van Rutte en een politica met wie de VVD grote ambities had

Een nieuwe termijn voor haar als minister, mogelijk op Buitenlandse Zaken, zou voor de VVD aantrekkelijk zijn. Rutte heeft anders wel erg weinig intimi in zijn derde kabinet. En welke vrouwelijke politici moet de VVD dan als bewindspersoon naar voren schuiven? Edith Schippers en Melanie Schultz van Haegen kondigden al hun vertrek aan.

Toch proef je in de Haagse wandelgangen: vrij onvoorstelbaar als Hennis over drie weken weer op het bordes staat. De tijden zijn veranderd sinds Piet Hein Donner in 2007 terugkeerde als minister, een half jaar na zijn aftreden om de Schipholbrand. Met partijen als PVV en Forum voor Democratie als rechts-populistische rivalen is de VVD extreem kwetsbaar geworden voor het verwijt van ‘partijkartelgedrag’. Een flitsterugkeer van Hennis zou dat beeld volledig bevestigen – en haar nieuwe ministerschap direct overschaduwen. De vraag is of Rutte en zijn partij zo’n grote gok aandurven.