Universiteiten krijgen meer macht bij onderzoeksaanvragen

De slagingskans van onderzoeksaanvragen moet omhoog. Daarom moeten universiteiten de aanvragen voor NWO-subsidies gaan voorselecteren.

Onderzoek in de praktijk. Foto Maximilian Dörrbecker (Chumwa) / Wikipedia

Wetenschapsfinancier NWO neemt maatregelen om het sterk gestegen aantal aanvragen voor onderzoekssubsidie in te dammen. Zo moet de slaagkans op zo’n subsidie weer boven de 25 procent komen, zodat minder wetenschappers tevergeefs onderzoeksaanvragen indienen. NWO heeft de gemiddelde slaagkans op een beurs in de afgelopen acht jaar zien dalen van 26 naar 20 procent. Het schrijven en beoordelen van aanvragen voor onderzoekssubsidies is te inefficiënt geworden. Een belangrijke rol in het nieuwe systeem is weggelegd voor de universiteiten. Die moeten strenger gaan selecteren wie wel en niet een aanvraag mag indienen. Dat staat in een notitie die NWO vandaag heeft gepubliceerd. NWO organiseerde eerder dit jaar een aantal congressen om ideeën te krijgen voor maatregelen.

Jaarlijks verdeelt NWO zo’n 800 miljoen euro aan onderzoekssubsidies. De overheidsinstantie heeft het aantal aanvragen de laatste tien jaar sterk zien toenemen. Een belangrijke oorzaak is het toegenomen aantal jonge onderzoekers – promovendi en postdocs. Zij doen steeds meer een beroep op de tweede en derde geldstroom (respectievelijk NWO, en externe bronnen zoals het bedrijfsleven en EU-subsidies). De eerste geldstroom (het bedrag dat universiteiten jaarlijks van de overheid ontvangen) gaat op aan dingen als vaste salarissen, apparatuur en de verplichting om tweede- en derde geldstroomprojecten financieel aan te vullen.

Vaste aanstelling

Daarnaast gebruiken universiteiten bij het toekennen van een vaste aanstelling steeds vaker als criterium of een onderzoeker eerder al een prestigieuze beurs van NWO of uit Brussel in de wacht heeft gesleept. Dat heeft ertoe geleid dat steeds meer jonge onderzoekers die op zoek zijn naar een vaste baan, inschrijven op zo’n beurs.

NWO voert ook een extra criterium in bij de beoordeling van aanvragen voor een zogeheten vernieuwingsimpuls. Dat zijn de begeerde Veni-, Vidi- en Vici-beurzen die nu zo bepalend zijn voor een verdere carrière in de wetenschap. Als een onderzoeker nu voor zo’n beurs inschrijft, moet de universiteit vooraf een garantie afgeven dat er een functie beschikbaar is voor de duur van het project, en dat het project binnen een bepaalde onderzoeksgroep past (de inbeddingsgarantie).

Profilering

„Universiteiten moeten dus van te voren gaan afwegen: past dit onderzoek bij onze profilering of niet”, licht een woordvoerder van NWO toe.

In ruil gaat NWO de universiteiten meer inzicht geven in haar beoordeling en honorering van projecten. „Zo kunnen ze zien welke vakgebieden meer succes hebben, en welke onderzoeksgroepen.”

Europese beurzen

Daarnaast wil NWO het aantal aanvragen voor een vernieuwingsimpuls beperken door ze af te stemmen op de aanvragen voor een Brusselse ERC-beurs. Als iemand zo’n Brusselse beurs net misloopt, maar wel als uitmuntend is beoordeeld, én dat jaar niet ook een aanvraag voor een vernieuwingsimpuls heeft ingediend, kan alsnog zo’n impuls toegekend krijgen.

NWO gaat naar een paar andere maatregelen eerst meer onderzoek doen. Zoals de maatregel die in Zwitserland al is genomen, om het aantal toe te kennen beurzen per onderzoeker te beperken tot één. Het moet voorkomen dat een beperkte groep gevestigde onderzoekers een groot deel van het schaarse geld binnen haalt – ook een veelgehoorde klacht in de wetenschap.

Marten Scheffer

Ook wil NWO meer onderzoek doen naar het idee dat is geopperd door de Wageningse ecoloog Marten Scheffer. Hij stelt voor een nieuw systeem op te zetten waarbij helemaal geen aanvragen meer hoeven te worden geschreven en geselecteerd: wetenschappers krijgen jaarlijks een gelijk onderzoeksbedrag waarvan ze een deel doneren aan een zelf te kiezen collega, die belangrijk, interessant onderzoek doet. NWO stelt nu geld beschikbaar waarmee „een paar promovendi” het nut van dit model verder kunnen analyseren.

Verdeling van onderzoeksgeld via loting, zoals op kleine schaal al gebeurt in Duitsland en Denemarken, zal NWO niet invoeren.