Jeanine Hennis stapt op als minister van Defensie

We sluiten dit liveblog

Met het vertrek van Jeanine Hennis als minister van Defensie en Tom Middendorp als commandant der strijdkrachten, komt er een einde aan een roerige middag en avond in politiek Den Haag. Hennis stapte niet meteen op, maar ging eerst nog inhoudelijk in op de gestelde Kamervragen. Tot slot maakte ze naast haar eigen vertrek ook het opstappen bekend van Tom Middendorp - een unicum, nooit eerder vertrok een commandant der strijdkrachten voortijdig.

Dit is wat we tot nu toe weten:

  • Het is nog niet bekend wie Hennis vervangt als minister van Defensie, zolang er nog geen nieuw kabinet is. Er is geen staatssecretaris.
  • Tom Middendorp wordt tot twee dagen vervangen door luitenant-generaal Martin Wijnen. Donderdag draagt die het commando over aan vice-admiraal Rob Bauer
  • In de reacties uit de Kamer zijn vooral de woorden "respect" en "onvermijdelijk" veel te horen.
  • Op de vraag of Hennis nog kan terugkeren als bewindspersoon, wilde de meerderheid van de partijen niet ingaan.

Rutte: Hennis voerde debat waardig

Premier Rutte roemt zijn demissionair minister van Defensie in een eerste reactie na het debat. Tegenover ANP sprak Rutte van een "zware avond", niet in de laatste plaats voor de nabestaanden van de omgekomen militairen in Mali. Rutte vond dat Hennis het debat "waardig" gevoerd heeft. Hij prees zowel Hennis als vertrekkend commandant der strijdkrachten Tom Middendorp voor hun inzet.

Tom Middendorp bekritiseert bezuinigingen bij aftreden

Generaal Tom Middendorp heeft zijn afscheidsspeech aangegrepen om zijn kritiek uit te spreken over de bezuinigingen die in de afgelopen 25 jaar zijn doorgevoerd bij Defensie. In een politiek geladen toespraak zei hij te hebben "geworsteld" met de bezuinigingen van de afgelopen jaren.

Sinds de functie voor commandant der strijdkrachten in 2005 werd opgericht, is er nog nooit een geweest die voortijdig de functie neerlegde.

Generaal Tom Middendorp bij de verklaring naar aanleiding van zijn vertrek. Foto Jerry Lampen/ANP

Militaire vakbond: aftreden verstandig

De militaire vakbond VBM reageert in een tweet op het aftreden van minister Hennis:

Twitter avatar MijnVBM VBM Minister Hennis en generaal Middendorp treden af. Verstandig.

Tegenover ANP reageert vakbondsvoorzitter Jean Debie als volgt:

"Het is verstandig dat minister Hennis en generaal Middendorp zijn opgestapt. En na het vernietigende OVV-rapport was het ook onvermijdelijk. Minister Hennis droeg hiervoor de ministeriële verantwoordelijkheid en generaal Middendorp de militaire."

Militaire vakbond AFMP heeft nog geen statement uitgegeven. Voorzitter

Volg persconferentie generaal Tom Middendorp live

De persconferentie van commandant der strijdkrachten Tom Middendorp wordt door de NOS live uitgezonden. Middendorp licht zijn besluit toe om twee dagen voor zijn officiële vertrek zijn functie neer te leggen.

De slotwoorden van Jeanine Hennis als minister

Op de site van het Ministerie van Defensie staan de letterlijke slotwoorden van minister Hennis te lezen:

Voorzitter, de afgelopen jaren heb ik steeds naar eer en geweten gehandeld. Heb ik met hart, ziel en zaligheid gediend op Defensie. Maar voor mij stopt het hier. Vandaag. Ik stop als minister van Defensie. Ik zal Zijne Majesteit de Koning dan ook verzoeken om mij met onmiddellijke ingang ontslag te verlenen.

Baudet: hoop niet dat ze terugkomt

Forum voor Democratie (FvD) is tevreden over het aftreden van Hennis. Leider Thierry Baudet sprak tegen persbureau ANP dat het opstappen "een goede beslissing" was. Net als zijn betoog in de Tweede Kamer herhaalde hij dinsdagavond dat hij vond dat er geen nieuwe bewindsfunctie moet komen voor Hennis. Baudet:

"Ik hoop niet dat ze ook nog terugkomt in een volgend kabinet. Dat ze eerst aftreedt en na het weekend weer vrolijk op het bordes staat. Dat is niet de bedoeling. Wat er gebeurd is, spreekt voor zich. Militairen worden met ondeugdelijk materieel op missie gestuurd. Dat kan niet."

Klaver: verdediging niet overtuigend

Jesse Klaver was niet onder de indruk van het debat, waarin minister Hennis inhoudelijk inging op de vragen van Kamerleden. Tegen ANP zegt de GroenLinks-leider dat Hennis volgens hem wel de aanbevelingen, maar niet de conclusies van het OVV-rapport overnam. "Geen sterke verdediging", aldus Klaver.

Reactie ChristenUnie: respect voor stap Hennis

ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers laat weten respect te hebben voor de stap van Hennis, die haar politieke verantwoordelijkheid neemt. "Ik heb heel veel respect voor de manier waarop de minister zich heeft verdedigd en uiteindelijk haar consequenties heeft getrokken"

Op de vraag of Hennis kan terugkeren in nieuw kabinet antwoordde Segers: "Dat is niet de vraag van de avond en niet aan mij, dat weet ik niet."

Hennis in debat met de Kamer

Ook Tom Middendorp vertrekt

Minister Hennis zegt met haar vertrek haar verantwoordelijkheid te nemen voor de "onverteerbare" dood van de twee militairen. Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp treedt eveneens per direct terug naar aanleiding van de conclusies van de OVV.

Middendorp zou donderdag het commando overdragen aan vice-admiraal Rob Bauer. De ceremonie, die zou plaatsvinden op het Binnenhof, is afgeblazen.

Hennis treedt af als minister van Defensie

Jeanine Hennis heeft zojuist aangekondigd terug te treden als minister van Defensie. Ook generaal Tom Middendorp treedt uit eigen beweging terug als Commandant der Strijdkrachten.

Hennis: 'can-do' niet verwarren met veiligheidsbewustzijn

De Can-do mentaliteit, die werd aangehaald in het OVV-rapport, komt nu ook ter sprake. De kritiek was dat de veiligheid van militairen ondergeschikt is geraakt aan de politieke wil om de missie uit te voeren. De minister zegt dat deze 'can-do mentaliteit' niet verward moet worden met veiligheidsbewustzijn.

"Can-do heb je nodig om te overleven. Veiligheidsbewustzijn is een onderdeel daarvan. Het is niet hetzelfde."

Als voorbeeld noemt Hennis dat er voortijdig missies worden afgebroken, zoals het terugtrekken van special forces.

"Als we zien dat we iets niet kunnen volhouden, passen we de missie aan of halen we mens en materieel terug."

'Nabestaanden zien vaak liever uniform dan politicus'

Een groot kritiekpunt aan het adres van de minister was dat ze niet meteen contact opnam met de nabestaanden van de twee omgekomen militairen. Ze zei hierover bewust terughoudend te hebben gehandeld.

"Mij past terughoudendheid bij nabestaanden. (...) De familie ziet vaak liever een uniform dan het politieke gezicht van de organisatie. Het kan soms werken als een rode lap op een stier."

Volgens Hennis zou ze daarom niet meteen de nabestaanden hebben bezocht, maar Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp hebben gevraagd hiernaar bij de nabestaanden te vragen. Ze zegde toe volgende week de families in Groningen te zullen bezoeken.

"Ik betreur het beeld dat is ontstaan, omdat ik heel betrokken ben bij alle families die hun man, zoon en vriend hebben verloren."

Hennis gaat debat niet uit de weg

In de inhoudelijke antwoorden op de vragen blijkt dat minister Hennis duidelijk niet van plan is om er snel en pijnloos uit te stappen. Parlementair verslaggevers zien dat ze het debat met de Kamer niet uit de weg gaat.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet #Hennis is nederig tegenover de Kamer: zou ze toch willen blijven? Vd Steur was veel steviger. En die had tevoren al besloten op te stappen
Twitter avatar JanHoedeman Jan Hoedeman Ja mensen...dit is natuurlijk wel een debat met de minister van DEFENSIE
#Hennis https://t.co/RLQOptStyx

Hennis: zorg paste in de keten

Minister Hennis vindt dat de manier waarop de medische voorzieningen waren georganiseerd in Mali "in de keten past". De OVV stelde in haar rapport dat het ziekenhuis waarin de militairen behandeld werden niet was toegerust om dit soort verwondingen te kunnen behandelen. Het duurde te lang voor de juiste medische zorg geleverd kon worden.

Volgens Hennis was de medische op deze manier georganiseerd omdat de militairen niet bezig waren met een operatie, maar met een oefening. Voor oefeningen wordt geen militaire evacuatie, medevec in jargon, geregeld:

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Reden dat de zorg voor gewonde militair werd uitbesteed aan Togolezen is dat geen operatie gaande was, maar oefening. Dan geen medivac #OVV

De minister in haar reactie:

"Als we operaties uitvoeren en er is sprake van een hoog dreigingsniveau, zouden gewonden binnen het "gouden uur" kunnen worden afgevoerd."

Voor ernstige verwondingen zoals de militairen die opliepen geldt een "golden hour". Geprobeerd wordt militairen binnen een uur op de operatietafel te krijgen, zodat de kans op herstel zo groot mogelijk is.

Hennis zegt dat de militair klinisch arts heeft vastgesteld dat het ziekenhuis voldoende was toegerust voor de missie waar de militairen mee bezig waren. Hoewel ze zegt dat ze geen afbreuk wil doen aan het rapport van de OVV, en alle bevindingen onderschrijft zegt ze wel "context" te willen bieden:

"Ik stel ook vast dat de OVV, voor zover ik weet, niet zelf in het gebied aanwezig is geweest."

Onderzoek naar schuldvraag door Jeroen van der Veer

Minister Hennis heeft beloofd uit te laten zoeken of, en zo ja, door wie er fouten zijn gemaakt in de inzet van de gevaarlijke mortieren, ook binnen Defensie. Zo moet duidelijk worden wie er juridisch verantwoordelijk en aansprakelijk is. "De verwijtbaarheid en nalatigheid zijn van groot belang". Het onderzoek wordt uitgevoerd door de voormalig topman van Shell, Jeroen van der Veer.

'Hennis kiest woorden zorgvuldig'

Politiek redacteur Thijs Niemantsverdriet volgt het debat, en ziet dat er bij de formerende partijen flink druk wordt gezet door de Kamer.

"De toekomstige coalitiepartijen waarmee de VVD onderhandelt (CDA, D66 en ChristenUnie) sparen Hennis niet. Met name Raymond Knops van het CDA ging er stevig in met termen als "onderzoek voor de bühne" en "paniekreactie". Dat voorspelt weinig goeds voor Hennis."

Volgens Niemantsverdriet kiest Hennis haar woorden in het debat zorgvuldig.

"Ze probeert nederig en begripvol te zijn. Ze gebruikt telkens zinnetjes als 'het was fout', 'ik probeer niet te bagatelliseren' en 'daar heeft u volkomen gelijk in'. Ook verliest ze zich in erg technische uiteenzettingen, en ik vraag me af of je daar de kamer mee overtuigt - voor zover dat nog mogelijk is."

Hennis clasht met Popken (PVV): 'waarvan akte'

Hennis bijt van zich af op een vraag van PVV-Kamerlid Popken, die wil weten of ze pas in actie kwam toen er onrust ontstond in de media en toen ze voor een camera moest reageren. "Natuurlijk reageer ik uit onrust, is dat gek? Onrust heeft impact op de missie, dat is een feit".

Op de suggestie van Popken dat Hennis "geen verhaal" heeft, is de reactie van Hennis kort: "waarvan akte, voorzitter."

D66: waarom zo lang gewacht?

Een interruptie van Salima Belhaj (D66): ik hoor de minister zeggen dat ze later een directe aanleiding vond om pauze in te gelasten. Maar ook in het conceptrapport van de OVV zou er genoeg reden zijn om me zorgen te maken, lijkt me? Waarom heeft u dat niet aangegrepen? Toch wacht ik met ingrijpen tot mensen ongerust worden?

Hennis: de drie OVV-rapporten zijn niet op één hoop te gooien - niet in de missiegebieden spelen waar we actief zijn. Ik had geen aanwijzing dat ik nu, onmiddellijk een operationele pauze moest gelasten. Ik had die wel voor Mali, en vorige week hebben we die pauze gelast voor al onze missies."

Belhaj: Wanneer zag de minister dat conceptrapport van de OVV? Los van Mali: er is meer aan de hand bij mijn ministerie, er is meer aan de hand? Ziet u niet wat wel aanwezig is? Behandelt u echt alle als incident? Hennis zegt daar later op terug te komen.

Hennis: directe operatiestop zou leiden tot onrust

Hennis wordt in haar beantwoording van de vragen geïnterrumpeerd door het CDA en de SP.

Defensiewoordvoerder Karabulut (SP) gaat verder, en wil weten of Hennis niet vindt dat ze politiek verantwoordelijk is. Hennis: "Ik zou willen dat ik het had kunnen voorkomen".

CDA-woordvoerder Raymond Knops wil weten waarom het zo lang duurde voordat er een operationele stop kwam. "Het is geen maatregel voor de bühne", aldus Hennis. Ze zegt dat ze een extra check wilde doen, voordat ze de stekker eruit zou trekken. Het zou leiden tot te veel onrust.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Bij "oermoeilijke" debatten schiet Hennis vaak in technocratische kramp. Vandaag tot nu toe soepel, geëmotioneerd en ad rem #OVV

Hennis: heb knullig gehandeld

Na een interruptie van SP-woordvoerder Karabulut geeft minister Hennis toe dat haar reactie "knullig" en "tenenkrommend" is geweest.

"Achteraf weet je allemaal wat je had kunnen zeggen. Ook ik ben maar een mens."

Hennis: gezondheid moet altijd voorop staan

Hennis vervolgt: de gezondheid moet voorop staan, zowel in het belang van militairen en hun familie en vrienden thuis. Waarom nu pas een operationele pauze? In de zomer werd volgens Hennis al een groot onderzoek ingesteld en controles ingezet, ook voor alle andere missies.

Hennis: Defensie kon meer doen bij aanschaf munitie

Minister Hennis geeft toe dat er meer gedaan had kunnen worden bij de aanschaf van munitie en granaten. Naar eigen zeggen niet om dit goed te praten, maar om "context voor het menselijk handelen op dat moment" te geven - en zeker niet de indruk te willen wekken dat ze "de boel loopt te bagatelliseren".

Vervolgens gaat de minister verder over de opslag en het gebruik in latere jaren in Nederland en Mali. Over de post in Kidal zegt ze dat het een vooruitgeschoven post was. Ze geeft toe dat er munitie is blijven liggen in een container in Kidal, in containers die niet waren uitgerust met zonwering.

Het verzoek voor een container met zonwering is uiteindelijk na een tijd pas gehonoreerd, omdat Defensie eerst vond dat de militairen hun munitie ook weer terug moesten nemen naar Gao.

Hennis: veiligheid moet voorop staan

Hennis:

"De veiligheid en gezondheid collega's moet voorop staan. Niemand wil daar willens en wetens mee marchanderen. (...) Er moeten maatregelen zijn genomen om risico's zoveel mogelijk te beperken. De OVV constateert ernstige tekortkomingen. Dit houdt in dat risico's onvoldoende zijn onderkend en of afgewogen."

"Hoe hoog operationele nood moge zijn, Defensie had meer kunnen doen. Toentertijd was Defensie van mening dat er voldoende zekerheid was gebracht."

Hennis: gitzwarte dagen

Hennis zegt dat de gebeurtenissen waarbij Nederlandse militairen sneuvelden, haar hard hebben geraakt. De conclusies van het OVV-rapport komen ook bij haar keihard aan.

Hennis zegt dat het haar plicht is om zich te blijven afvragen wat je kunt doen. Ze zegt zich verantwoordelijk te voelen en die verantwoording te nemen. Dit leent zich volgens Hennis niet voor "politieke vluggertjes".

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet #Hennis meteen aan begin nederig: ze is naar de TK gekomen "om te leren en om herhaling te voorkomen".

Debat gaat verder: minister Hennis aan het woord

Het debat is zojuist voortgezet door Kamervoorzitter Arib. Het woord is aan minister Hennis, die net als bij aanvang van het debat als een van de eersten binnen is.

Wat had Thierry Baudet aan?

Remko de Waal/ANP

Het optreden van Baudet in de Kamer was opvallend. Hij nam plaats achter het katheder in een legervest, om te laten zien met welke spullen militairen op pad worden gestuurd.

Het vest dat Baudet droeg is een zogenoemd OPS-vest. Door middel van clipjes en klitteband kunnen er tasjes aan gehangen worden, waarin bijvoorbeeld munitie meegedragen kan worden. In gevaarlijke gebieden dragen militairen dergelijke vesten over hun kogelwerend vest.

Het vest dat Baudet vasthield, een zogenoemde plate-carrier, is praktischer in gebruik. Dit soort vesten biedt bescherming, en kan ook naar inzicht van de militair worden uitgerust met een modulair tasjessyteem. Daarmee verenigen dergelijke vesten de functie van een kogelwerend vest en een OPS-vest in één stuk uitrusting.

Profiel: voor Jeanine Hennis komt de formatie te laat

Minister Hennis grapte er wel vaker over: ze wilde de langstzittende minister van Defensie blijven en daarom er "alles aan doen" om de formatie zo lang mogelijk uit te stellen. Vijf jaar lang had ze de lastige post Defensie, waarop al veel voorgangers hun tanden stukbeten. Nu lijkt haar reactie op het Mali-rapport haar politiek de kop te gaan kosten.

NRC-redacteuren Enzo van Steenbergen en Emilie van Outeren schreven een profiel van Jeanine Hennis.

'Geen "wildebeestenlucht" in debat'

Wat in het debat meerdere malen de revue passeerde is onvrede over de manier waarop minister Hennis communiceert. Zo is haar eerste reactie ("niet aftreden maar optreden") bij meerdere partijen in het verkeerde keelgat geschoten, net als het moment waarop Hennis contact had met de nabestaanden - volgens de Kamer veel te laat.

Ook de operationele pauze komt volgens de Kamer veel te laat. De minister stelde vrijdag een tijdelijke operatiestop in, terwijl ze de inhoud van het OVV-rapport al drie maanden kende. Toch is het debat van dinsdagavond er niet een waarin de Kamer vol venijn op de minister inhakt, zo vindt politiek redacteur Emilie van Outeren:

"Het debat is niet omgeven door de zogeheten 'wildebeestenlucht' waarbij Kamerleden er zo hard mogelijk ingaan om de minister tot aftreden te bewegen. Er lijkt consensus dat zij die conclusie zelf zal trekken en dus werken Kamerleden hun vragen af: over de misstanden bij Defensie die tot het - vermijdelijke - ongeluk met twee slachtoffers leidde. En over de kennis en verantwoordelijkheid van de minister."

"Opvallend is dat er in dit debat geen onderscheid bestaat tussen oppositie en (nieuwe) coalitie. Ook interrumperen Kamerleden elkaar nauwelijks. De vraag is nu of Jeanine Hennis nu nog ingaat op de inhoudelijke vragen van de Kamer of zich alleen uitspreekt over haar eigen positie."

Debat verder om 18.30 uur

Kamervoorzitter Arib schorst het debat tot 18.30 uur. Na de pauze zal minister Hennis aan het woord zijn en mogelijk reageren op de Kamervragen die zijn gesteld.

Twitter avatar 2eKamertweets Tweede Kamer Om 18.30 uur gaat het debat over het mortierongeluk in #Mali verder. Lees meer en volg live: https://t.co/Lq1Kde4Adj #Hennisdebat

Baudet spreekt in militair vest

Forum voor Democratie-voorman Thierry Baudet oogst afkeuring van voorzitter Arib, door in militair camouflagevest naar het katheder te lopen. "Bent u militair?" vroeg voorzitter Arib aan Baudet. De voorman van Forum voor Democratie zei het vest te dragen om te tonen met welk materiaal de militairen moeten werken. Hij had ook een paar synthetische Meindl's bij zich, terwijl de militairen liever kisten van leer zouden dragen. Volgens Baudet kopen de militairen op eigen kosten betere vesten en schoenen.

"Ze betalen ervoor, maar dat is het hen waard."

Ook Baudet noemt de VVD bij naam als het gaat om de misstanden bij Defensie. Hij zegt toe een Motie van Wantrouwen te zullen indienen in de tweede termijn. "Wij vinden dat Hennis nooit meer terug mag komen, ook niet in een nieuw kabinet", zei hij. Baudet pleitte opnieuw voor een militair op het ministerie van Defensie.

Twitter avatar SaskiaLoomans Saskia Loomans Baudet komt aan in legeroutfit en loopt nog even een extra rondje #hennisdebat #fvd https://t.co/sCG4AIzO2Y

Thierry Baudet kondigde aan met een motie van wantrouwen tegen minister Hennis te komen, omdat zij verantwoordelijk is voor het ondeugdelijke materieel waarmee de krijgsmacht moet werken.

PvdD: minister heeft niet opgetreden en is niet afgetreden

De Partij voor de Dieren wil van minister Hennis weten wat zij heeft gedaan nadat haar duidelijk was geworden wat er mis is gegaan in Mali. Hennis zei naar aanleiding van de zaak liever op te treden dan af te treden, maar volgens de Partij voor de Dieren heeft ze beide niet gedaan.

De minister wist al drie maanden geleden welke fouten gemaakt zijn in Mali, zei PvdD-woordvoerster Femke Merel Arissen. Toch kwam ze pas in actie na het rapport voor de OVV. Dat was voor de nabestaanden "too little too late". Arisse zegt de minister haar "kennelijke gebrek aan empathie zwaar aan te rekenen".

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren PvdD: deze minister is ongeschikt in dit en toekomstig kabinet, "niet aftreden schaadt vertrouwen van en in (!?!) Defensie" #OVV

DENK: niemand heeft vertrouwen in minister

Selçuk Öztürk van DENK stelt dat niemand meer vertrouwen lijkt te hebben in minister Hennis, zowel militairen als nabestaanden niet. Hij wil weten hoe het kan dat de militairen willens en wetens zijn weggestuurd naar een onveilig gebied, met slechte munitie.

Verder spreekt Öztürk over de “schouderklopjes van de Amerikanen”, die volgens hem gewild zouden hebben dat Nederland meedoet aan de missie. Hier gaat iets mis, volgens NRC-redacteur Emilie van Outeren:

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Kan iemand @selcukozturknl vertellen dat de VS niet meedoen aan de missie in Mali (vlgs Defensie/VVD is dat deel vh probleem) #OVV

Er ontstaat ophef als Raymond Knops interrumpeert: waarom steunde Öztürk als PvdA-Kamerlid de missie? Öztürk zegt schoorvoetend met de missie heeft ingestemd. Hij vervolgt met een betoog waarin hij de VVD verantwoordelijk houdt voor het beleid op Defensie, onder ontstemmend geluid uit de Kamer.

SGP: ministeriële verantwoordelijkheid 'essentiële vraag'

De SGP wil van de minister weten welke fouten zijn gemaakt bij de aankoop van de mortiergranaten, en het proces rond de inspecties van het materieel.

De SGP hoopt in dit debat te achterhalen hoe de feiten liggen rond de fouten die zijn gemaakt, en de cultuur die heerst binnen Defensie om conclusies te kunnen trekken over de ministeriële verantwoordelijkheid van Hennis. Elbert Dijkgraaf zei de gebeurtenissen als een indcident te zien, maar als een structureel probleem. "Er zijn veiligheidswaarborgen, maar er heerst een cultuur waardoor dit soort ongevallen toch voorkomt."

Dijkgraaf zei te willen weten waarom de mortiergranaten zijn ingekocht terwijl onduidelijkheid bestond over de veiligheid, waarom er inspecties werden uitgevoerd maar er met de uitkomsten weinig werd gedaan, waarom niets gedaan werd met zorgen van Defensie-medewerkers en waarom de medische zorg niet op orde was.

De vraag over de ministeriële verantwoordelijkheid van Hennis noemde Dijkgraaf de "essentiële vraag" van dit debat.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Dijkgraaf (SGP) geeft college: ministeriële verantwoordelijkheid is niet beperkt tot persoonlijke schuld minister #OVV

CDA: aaneenschakeling van fouten en nalatigheden

Raymond Knops van het CDA stelt dat het extra hard aankomt dat militairen overlijden doordat hun organisatie fouten maakte en nalatig is geweest. Knops, zelf oud-militair, stelt zich voor wat er gebeurd zou zijn als er meer gewonden zouden zijn gevallen. Hij stelt vragen over de verleende ziekenhuiszorg en het moment waarop de operationele pauze komt - terwijl het rapport er al drie maanden lag.

Verder zet het CDA vraagtekens bij de aankoop van de granaten. Er is volgens halsoverkop een koopcontract gesloten voor granaten – zonder te toetsen en de veiligheidsmaatregelen te kennen. Hij legt de verantwoordelijkheid hiervoor bij de minister.

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Knops, ongeïnterrumpeerd, gaat ervanuit dat Hennis uitvoerig antwoordt op vragen en ingaat op haar eigen verantwoordelijkheid #OVV

ChristenUnie: Tweede Kamer is medeverantwoordelijk

De verantwoordelijkheid voor wat er gebeurd is in Mali ligt deels ook bij de Tweede Kamer, vindt Joël Voordewind van de ChristenUnie. Defensie wordt volgens hem vanuit Den Haag overvraagd, en blijkt onvoldoende in staat om nee te zeggen. De ChristenUnie-woordvoerder op Defensie wil van minister Hennis weten hoe dat komt, en pleit ervoor dat de Kamer bij zichzelf te rade gaat of zij iets beter had kunnen doen.

Voordewind noemt het belangrijk dat Defensie meer geld krijgt om zijn werk beter te kunnen doen. Zijn partij heeft daar al jaren voor gepleit, zei hij. "We zijn niet in staat ons defensieapparaat veilig op weg te sturen, met goed materieel met de juiste zorg." Hij zegt dat graag anders te zien, en vroeg de andere Kamerleden of zij dan ook bereid zijn daar geld voor uit te trekken.

De ChristenUnie vroeg Hennis verder toe te lichten hoe het kan dat het ziekenhuis in Kidal was goedgekeurd, terwijl het volgens de Onderzoeksraad niet aan de eisen voldoet. Ook wilde hij van de minister weten waarom het toezicht pas werd aangescherpt nadat het rapport van de Onderzoeksraad was gepresenteerd, en hoe het kan dat kritische geluiden ten aanzien van de veiligheid vanuit het Defensie-apparaat niet gehoord werden.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Voordewind (CU) is de eerste die hand in eigen boezem steekt: Tweede Kamer moet ook naar zichzelf kijken. #hennis
Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Al vindt hij dat de Kamer bij de Malimissie uitstekend heeft toegezien op de zorg aan militairen #OVV https://t.co/Lm8jh2QUzo

Voordewind (CU) is de eerste die hand in eigen boezem steekt: Tweede Kamer moet ook naar zichzelf kijken. #hennis

— T Niemantsverdriet (@thijsniemant) October 3, 2017

D66: iets structureel mis bij Defensie

Ook D66-woordvoerder Salima Belhaj is kritisch op de reactie van Hennis op het OVV-rapport. Deze verdient volgens D66 "geen schoonheidsprijs". Verder wil Belhaj weten waar Defensie de granaten kocht, die de dood van de twee militairen veroorzaakte. Volgens D66 is er iets "structureel mis" is bij Defensie. Verder blijft Belhaj relatief mild, zo ziet NRC-verslaggever Thijs Niemantsverdriet

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Belhaj (D66) is tot nu toe de mildste. Constateert wel dat er in het rapport "spijkerharde conclusies" staan. #hennis

GroenLinks: Defensie piept en kraakt in voegen

Isabelle Diks van GroenLinks zegt zich "kapot geschrokken" te zijn van de staat van het ministerie van Defensie, toen zij zes maanden geleden als Kamerlid aantrad. "Defensie piept en kraakt in al zijn voegen", aldus Diks. Ze wil van minister Hennis weten wat zij demissionair gaat doen, wat zij missionair "niet voor elkaar kreeg".

Ook GroenLinks verwondert zich erover dat er nu pas een operationele pauze komt, terwijl het rapport al drie maanden in de la lag. Wat de partij betreft moet de Kamer ingrijpen. Er moet orde op zaken komen bij Defensie. Hoe denkt de minister hierover?

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Diks (GroenLinks) wil weten waarom de missie in Mali werd verlengd terwijl het concept-rapport al bekend was bij Defensie #hennis

Krol (50+) neemt het op voor Hennis

Henk Krol van 50+ neemt het in zijn betoog op voor minister Hennis, maar is ook kritisch. Hij noemt het onderzoeken blijven doen "tijdrekken".

Twitter avatar ecvano Emilie van Outeren Krol neemt het op voor Hennis: het is ook moeilijk om op zo'n rapport te reageren. Zelf ook wel eens moeite met eerste reactie op onderzoek
Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Krol: waarom kwam de menselijkheid in #Hennis' reactie op het rapport zo laat?

PVV: Motie van Wantrouwen

De PVV wil een Motie van Wantrouwen indienen, mocht Jeanine Hennis de eer niet aan zichzelf houden. In navolging van de SP noemt PVV-woordvoerder Gabriëlle Popkens de opmerking "niet optreden maar aftreden" tenenkrommend. Ook worden de fouten benoemd dat Defensie het materieel niet op orde heeft. Popkens schetst hoe de militairen niet gedood werden door de vijand, "maar door hun eigen materiaal."

Vier mogelijke uitkomsten

Welke gevolgen het debat voor minister Hennis zal hebben, moet uiteraard nog blijken. Maar met haar politieke loopbaan kan het vier kanten op. Politiek redacteur Emilie van Outeren schreef de volgende analyse.

SP: 'niet aftreden maar optreden' was tenenkrommend

SP-Kamerlid Sadet Karabulut opent met een opsomming waarin de dood van een 20-jarige sergeant, de dood van een lid van het korps commandotroepen en de dood van de twee militairen in Mali langskomt. Ze concludeert dat minister Hennis verantwoordelijk is voor het mislukken van de taak van Defensie.

De belangrijkste vragen die zij heeft: Hoe is het mogelijk dat de missie wordt verlengd? Waarom pas na de enorme ophef en het verschijnen van het rapport om besloten om een operationele pauze in te lassen? Erkent de minister dat dit niet het eerste incident is?

Karabulut noemt de uitspraak van "niet aftreden maar optreden" verder tenenkrommend.

Twitter avatar thijsniemant T Niemantsverdriet Na VVD wil ook SP weten: waarom laste #Hennis pas een operationele pauze in nadat t OVV-rapport verscheen, terwijl ze de inhoud al kende?

Han ten Broeke (VVD): geschrokken van rapport

De VVD komt als eerste aan het woord. Han ten Broeke zegt geschrokken te zijn van het rapport, waarin de OVV 42 fouten opnoemt.

"Defensie komt vervolgens met een lijst met 72 punten waarmee ze de fouten proberen te relativeren. De vraag is of de minister erkent dat er fouten zijn in de veiligheidsstructuur van Defensie?"

Verder wil Ten Broeke weten wat de minister gaat doen om voor een betere veiligheidssituatie te zorgen bij Defensie. Ook wil hij weten waarom er niet eind juni al een veiligheidspauze is ingelast, in plaats van pas afgelopen vrijdag.

Het debat is begonnen

Kamervoorzitter Arib heeft het debat geopend. Opmerkelijk is dat de Kamerleden nog dinsdagochtend een vertrouwelijk rapport hebben ontvangen van Defensie over het noodlottige ongeval met een mortiergranaat. De vraag gaat nu over of er in het debat mag worden geciteerd uit dat rapport, of niet. De meeste partijen stemmen voor openbaarmaking van het rapport. Henk Krol heeft het rapport expres niet gelezen en wil leestijd.

Minister Hennis laat weten dat het vanmorgen verstuurde Defensierapport alsnog openbaar wordt gemaakt. Ze voegt er wel aan toe dat het OVV-rapport leidend is, want het is uitputtender.

Hennis gearriveerd in de Kamer

Minister Jeanine Hennis-Plasschaert is al enkele minuten voor aanvang van het debat aanwezig in de Tweede Kamer.

Wat gaat er vandaag gebeuren?

Om 15:45 begint het debat. In de eerste termijn mogen Kamerleden vragen stellen aan de minister, die de vragen in ontvangst zal nemen. Vervolgens zal ze óf overgaan tot het beantwoorden, óf meteen aankondigen dat ze haar conclusies trekt en opstapt.

Er wordt sterk rekening gehouden met het laatste. In dat geval moet Hennis in haar beantwoording de juiste woorden kiezen, zodat ze niet geïnterrumpeerd zal worden door Kamerleden. In haar slotbetoog zal ze vervolgens aankondigen dat ze haar ontslag indient.

We openen het liveblog

Het is waarschijnlijk de laatste dag voor Jeanine Hennis-Plasschaert als demissionair minister van Defensie. Hennis moet zich dinsdagmiddag verantwoorden voor een vernietigend rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid, die de dood van twee Nederlandse militairen in Mali onderzocht. De harde conclusie: Defensie is "ernstig tekort geschoten” in de zorg voor de veiligheid van uitgezonden militairen. De “totale ambtelijke en politieke top” van Defensie draagt volgens de OVV verantwoordelijkheid.

Dinsdag krijgt de Tweede Kamer de gelegenheid om de minister vragen te stellen over het rapport. Of deze worden beantwoord is sterk de vraag, men houdt er rekening mee dat Hennis nog voor het beantwoorden de eer aan zichzelf houdt en aftreedt als minister. Dit zou een pijnlijke nederlaag voor de VVD zijn, die met Hennis de nummer 2 op de lijst en een kandidaat voor een nieuwe ministerspost verliest.

Het debat start om 15.45 uur in de Tweede Kamer en wordt verslagen via dit liveblog. Volg je het debat via Twitter? Onze politiek redacteur Emilie van Outeren volgt het debat en doet op Twitter verslag. Ook Marike Stellinga en Thijs Niemantsverdriet tweeten vanuit de Tweede Kamer.