Jeanine Hennis stapt op als minister van Defensie

Ook commandant der strijdkrachten Tom Middendorp stapt met onmiddellijke ingang op.

Minister Jeanine Hennis van Defensie tijdens het debat over het fatale ongeluk met Nederlandse militairen in Mali. Foto Bart Maat / ANP

Jeanine Hennis (VVD) stapt op als minister van Defensie. Ook commandant der strijdkrachten Tom Middendorp treedt terug, zo maakte Hennis bekend in haar slotwoorden. De minister nam haar verantwoordelijkheid in een debat met de Tweede Kamer, naar aanleiding van een vernietigend rapport over twee omgekomen militairen bij een oefening in Mali vorig jaar. Een derde militair raakte zwaargewond.

Het Kamerdebat dinsdagavond, waarin Hennis eerst nog de alle vragen van Kamerleden inhoudelijk probeerde beantwoorden, sloot ze af met de dood van de twee militairen, die ze onverteerbaar noemde. „Het is mijn verantwoordelijkheid en die neem ik ten volle. Ik stop als minister van Defensie”. Met haar aangekondigde vertrek neemt ze de politieke verantwoordelijkheid voor het falen van Defensie. Generaal Middendorp lichtte zijn vertrek dinsdagavond in een persconferentie toe.

Vernietigend rapport

Afgelopen week concludeerde de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV) dat Defensie „ernstig tekort” schoot in de zorg en veiligheid van de eigen militairen. De dood van het tweetal was te voorkomen geweest als Defensie zich aan de eigen regels had gehouden, aldus de OVV.

Het debat verliep in het begin opvallend kalm, bijna voorzichtig richting de minister. Alsof al op voorhand vaststond dat dit haar laatste optreden zou zijn. Door aan het eind van haar spreektermijn de eer aan zichzelf te houden, voorkwam Hennis een motie van wantrouwen. Daarmee werd ook voorkomen dat de drie aanstaande coalitiepartners van de VVD – CDA, D66 en de ChristenUnie – werden gedwongen te kiezen tussen het wegstemmen van de minister of haar in het zadel houden.

Naast de conclusies van de OVV werd Hennis aangerekend hoe zij donderdag krampachtig en technocratisch op de inhoud van het rapport te reageerde. Hennis legde toen de nadruk op „niet aftreden maar optreden”. Ook weigerde ze hardop te zeggen of de door Defensie geschapen werksituatie voor militairen in Mali veilig was geweest. Bovendien werd Hennis verweten dat zij pas vrijdag maatregelen aankondigde. Zij beloofde toen een extra controle op de munitieveiligheid en zorg in alle missiegebieden. Volgens de Kamer had zij dit al in juni moeten doen toen zijn van de OVV een concept van het rapport ontving.

Met Jeanine Hennis verdwijnt (voorlopig) een van de steunpilaren en lievelingen van Mark Rutte uit het kabinet. De vraag is of zij kan terugkeren in een volgend kabinet, of in de Tweede Kamer blijft.

Zelf had ze de beslissing om af te treden donderdag al genomen, zei ze achteraf. “Als je zo’n rapport leest, weet je het eigenlijk al. Er woedde een storm in mijn hoofd.”

Het begin van het debat verliep opvallend kalm, bijna voorzichtig richting de minister. Alsof al op voorhand vaststond dat dit haar laatste optreden zou zijn

Het OVV-rapport boog zich niet over de schuldvraag voor het incident. De raad legt de verantwoordelijk bij de politiek én de defensieorganisatie. De militaire organisatie, onder leiding van de commandant der strijdkrachten, zou te gemakkelijk naar de wensen van de politiek handelen. Internationale missies zouden zo doorgang vinden, terwijl Defensie hier niet de juiste middelen voor ter beschikking heeft.