Deze honden zijn veel meer dan een huisdier

Hulphonden De blindengeleidehond kent iedereen. Maar ook voor mensen met autisme, PTSS of een auto-immuunziekte zijn er honden die het leven iets makkelijker maken.

Nederland,wijchen, 21 september 2017
Miriam Eisink met hulphond Dora

Foto: Merlijn Doomernik
Alle rechten voorbehouden / All rights reserved

Nederland, Haarlem, 22 september 2017
Marcel de Korte met hulphond Funky

Foto: Merlijn Doomernik
Alle rechten voorbehouden / All rights reserved

Nederland, Nijmegen, 22 september 2017
Zeb Smits met hulphond Utah

Foto: Merlijn Doomernik
Alle rechten voorbehouden / All rights reserved

Utah leert haar baas sociale vaardigheden

Foto Merlijn Doomernik

Utah (3) is de hulphond van Zeb Smits (11), die is geboren met het Bosch-Boonstra-Schaaf optische atrofie syndroom. Door een kleine mutatie in zijn DNA heeft Zeb zowel autisme als ADHD, epilepsie en een visuele beperking. Utah, een koningspoedel, betekent zoveel voor Zeb dat hij alvast een plannetje heeft bedacht om haar nooit kwijt te raken: „Als ze over twintig jaar sterft, wil ik dat ze een tapijt wordt. Dan is ze voor altijd bij mij.”

Zeb heeft weinig zelfvertrouwen door zijn beperkingen. Hij kan niet net zo goed schrijven, tekenen en sporten als de andere kinderen. En vriendjes maken vindt hij moeilijk. „Met voetbal tackel ik te hard en met tikkertje speel ik vaak vals. Dan zeg ik dat ik niet ben getikt, omdat ik stoer wil zijn.” Of Zeb wordt zo afgeleid door zijn iPad of de tv dat hij leeftijdsgenootjes negeert die met hem willen spelen.

Het is dus moeilijk voor Zeb om vrienden te maken. Gelukkig heeft hij hond Utah, die hem een onvoorwaardelijke vriendschap biedt. Zeb voelt zich door haar geliefd. „De eerste keer dat Utah mee naar huis ging, kwam ze gelijk bij mij op bed liggen. Ik zie aan haar gezicht dat ze mij lief vindt. Als ik uit school kom, loopt ze gelijk naar mij toe en lacht ze naar me.” En Utah biedt troost, zegt Zeb. Als hij boos of verdrietig is, kruipt Utah tegen hem aan om te knuffelen.

Zeb leert dat hij zich moet verplaatsen in Utah om met haar te communiceren

Maar het is niet alleen de vriendschap die Utah zo belangrijk maakt. Zeb leert ook van zijn hond. En omgekeerd. Tijdens de wekelijkse training van hulphondenschool De Click leert Utah dat Zeb haar baasje is en dat zij afhankelijk van hem is. Zeb laat haar elke ochtend uit, geeft haar te eten en speelt met haar op het veldje. Het geeft Zeb zelfvertrouwen dat hij belangrijk is voor Utah, en dat zij naar hem luistert. Ook relevant: Zeb leert dat hij zich moet verplaatsen in Utah om met haar te communiceren. Vaardigheden die hij in contact met leeftijdsgenoten weer kan gebruiken. Zo springt Utah braaf over boomstronken heen als Zeb duidelijke aanwijzingen geeft, maar loopt zij weg als hij haar negeert of laat schrikken.

Er is minder strijd in huis sinds Utah er is, zegt zijn moeder. Zo helpt Utah bij lastige overgangen voor Zeb, bijvoorbeeld als hij van de spelcomputer af moet om te eten. Vroeger kon hij woedend worden maar als Utah om zijn aandacht vraagt door met haar neus tegen hem aan te duwen, legt hij alles aan de kant. „Utah is echt mijn vriendin.”

Dora helpt haar baas met de was

De caissières kijken soms vreemd op als de hond van Miriam Eisink (61) boodschappen doet. Labradoodle Dora (6) legt de boodschappen op de band, plaatst het geld op de toonbank en neemt dan het bonnetje in ontvangst. Dora is een adl-hond, wat betekent dat ze haar baasje helpt bij alle dagelijkse handelingen. Eisink gaat nooit meer zonder haar de deur uit. Ze zit in een rolstoel en kan dankzij Dora weer zelfstandig op pad.

Op haar 17de had Eisink een brommerongeluk waardoor haar benen verlamd raakten. Bovendien bleek rond haar 40ste dat ze een auto-immuunziekte heeft. Haar zenuwen worden aangetast waardoor ze haar spieren niet kan gebruiken. Zo heeft ze weinig kracht in haar ledematen en zijn haar handen krom getrokken.

Foto Merlijn Doomernik

Dora werd vijf jaar geleden aan Eisink toegewezen. Eisink zat toen thuis omdat haar baan als juridisch medewerker te zwaar was geworden. „Je man en je kinderen moeten voor je zorgen, de thuiszorg komt je aankleden en douchen. Ik had de regie niet meer zelf in handen. Dat iemand anders bepaalt of ik linksom of rechtsom ga, vond ik het allerergst.” Haar volwassen zoons kwamen met het idee om een hulphond te nemen. De aanvraag werd door de zorgverzekering goedgekeurd en de thuiszorg blijft nu thuis.

Hulphond Nederland heeft Dora eerst de basisvaardigheden geleerd, zoals op lichtknoppen drukken, kastjes openen en helpen bij boodschappen doen. Vervolgens is Dora getraind op specifieke handelingen die alleen voor Eisink nuttig zijn. „Ik doe mijn jas om mijn linkerarm en Dora trekt de andere mouw naar mijn rechterarm zodat ik er zo in kan piepen.” Als Eisink haar veters wil strikken steekt Dora haar kop onder de benen van Eisink en tilt ze omhoog. Aanwijzingen hoeft Eisink niet meer te geven. „Als ik zeg: ga je mee naar de winkel?, weet ze dat ze mijn tas en jas moet pakken.”

Dora is inmiddels de hartsvriendin van Eisink. Ze biedt troost en gezelligheid.

„Dora heeft een eigen karakter, ze is soms een beetje ondeugend. Als de wasmachine vol zit, trekt ze er een paar kledingstukken uit en kijkt me dan aan van: ‘doe de rest zelf maar.’”

Het is dan ook hard werken om een adl-hond te zijn. Daarom mag Dora rond haar tiende met pensioen.

Funky brengt zijn baas tot rust

Foto Merlijn Doomernik

Als labrador Funky (2) met ex-politieagent Marcel de Korte (62) naar de supermarkt gaat, loopt hij als een wandelend schild om zijn baasje heen. Andere mensen mogen niet te dichtbij komen. En ze mogen De Korte zeker niet van achter benaderen. De laatste keer dat De Korte zonder Funky in de supermarkt was en iemand met een winkelkarretje tegen zijn benen reed, smeet hij het ding door de winkel heen.

De Korte was veertig jaar politieagent in Noord-Holland en heeft „te veel” meegemaakt, zegt hij: ernstige bedreigingen met pistolen, auto-ongelukken met soms jonge kerels achter het stuur, zelfmoordacties van mensen die van een flat of voor een trein waren gesprongen. „Ik liep dan met een vuilniszak rond om de stukken bij elkaar te rapen.” Ruimte om de gebeurtenissen te verwerken was er toen niet binnen het politiekorps, zegt De Korte. „Ben ik net bij een treinspringer geweest, kom ik op het bureau en dan zeggen ze: moet je een broodje tartaar?”

Marcel kreeg een posttraumatische stressstoornis (PTSS). Drie jaar lang kreeg hij therapie en toen was hij uitbehandeld. Zijn dagen sleet hij in zijn vaste stoel bij het raam, waar hij altijd het overzicht kon bewaken. Naar buiten kwam hij zelden. Zijn situatie leek uitzichtloos, tot hij hoorde dat hij in aanmerking kwam voor een hulphond. Een klein jaar geleden zag hij Funky voor het eerst, op het trainingscentrum van Hulphond Nederland. Het was „liefde op het eerste gezicht”, zegt De Korte. „Hij was enthousiast en wilde gelijk spelen. Dat gaf mij energie.”

Als De Korte op het punt staat om te ontploffen, trekt Funky hem uit die situatie weg

Funky is getraind om op signalen van stress te reageren. Als de ogen van De Korte op steeltjes staan, als hij begint te zweten, of als hij met zijn voeten tikt, leidt Funky hem af. „Dan staart hij me aan, duwt met zijn kop tegen me aan, en als ik niet reageer klimt hij tegen me op.” Als De Korte een nachtmerrie heeft en ligt te woelen, maakt Funky hem wakker. En als De Korte op het punt staat om te ontploffen, bijvoorbeeld als iemand zich agressief gedraagt, trekt Funky hem uit die situatie weg.

Dankzij Funky slaapt De Korte beter en heeft hij minder spanning in zijn lijf. Hij loopt niet meer met gebalde vuisten rond en slikt de helft minder antidepressiva dan voorheen, vertelt hij. Bovendien durft hij naar eigen zeggen weer boodschappen te doen, met Funky. Dat kan omdat hulphonden sinds juli 2016 niet meer in openbare ruimten mogen worden geweigerd. De Korte vindt het lastig dat sommige winkeliers niet op de hoogte zijn van die wet. Dan is Funky er om hem te kalmeren.