Column

Staatsieportret

Het NOS-journaal belandde in Waddinxveen en Drachten om er eigen nieuws te illustreren. Een medewerker had gebeld met het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap om te vragen hoe vaak de nieuwe, officiële staatsieportretten werden verkocht die sinds drie jaar online zijn te bestellen. Antwoord: niet vaak.

Ha, daar stond burgemeester Bert Cremers van Waddinxveen zijn grijze borstelwenkbrauwen op te trekken in de gang van zijn gemeentehuis. Schuin achter hem een portret van een wat bol-rood uitgevallen koning.

„Gemaakt door een lokale kunstenaar”, zei de burgemeester. „Ik vond de officiële portretten artistiek niet overtuigend.”

In Drachten stond de voorlichter van de gemeente voor een ingelijst portret van koning Willem-Alexander en koningin Máxima dat gratis gedownload was. „Als woordvoerder van deze gemeente vind ik daar niet zo heel veel van. Als u het mij persoonlijk vraagt, dan denk ik dat de officiële portretten niet helemaal goed lijken te lijken op het portret van de koning.”

Opmerkelijk, daar het best verkochte staatsieportret, dat van fotografe Rineke Dijkstra, een foto is.

Twee jaar geleden was ook al in het nieuws dat er zo weinig staatsieportretten verkocht waren, las ik toen ik in NRC’s Culturele Top Honderd naar Rineke Dijkstra zocht. Toen waren er in totaal 46 verkocht, dit jaar staat de teller op 55. Je zou het nieuws ook tegenovergesteld kunnen brengen: ‘Staatsieportretten koning Willem-Alexander steeds vaker besteld’ en met een cameraploeg naar Rheden (ik noem maar wat) afzakken om de burgermeester daar de kunstrecensies uit de kranten te laten nazeggen; ‘dat Rineke Dijkstra de ontspannen en vriendelijke kant van Willem-Alexander zo goed weet te combineren met de autoriteit die hij in zijn functie uitstraalt door zich te richten op zijn blik. De subtiele draaiing in de figuur is een knipoog naar de grote meesters uit de Gouden Eeuw.’

Ik heb die foto lang bekeken, maar ik zag dat niet. Ik zag koning Willem-Alexander, niet meer en niet minder. Het meest opmerkelijke aan het NOS-nieuws vond ik dat het ministerie aan Rineke Dijkstra voor deze foto 75.000 euro heeft overgemaakt.

Ik dacht aan een fotograaf met wie ik een aantal jaar samenwerkte. Hij zat met Rineke Dijkstra in de klas op de Rietveld Academie. De laatste keer dat ik hem in actie zag was hij in opdracht van het stadsdeel op zoek naar verkeerd geplaatste verkeersborden, voor ieder exemplaar kreeg hij 25 euro. Woedende verhalen over boterhammen zonder jam, ik moest maar weer eens verder. Hij had de koning met liefde voor een zacht prijsje tegen een muur gezet en was dan net met die flitser van ’m aan de gang gegaan. Hadden ze in Drachten en Waddinxveen waarschijnlijk heel naturel gevonden.

heeft op deze plek een wisselcolumn met Ellen Deckwitz.